این فصل جزئیات روش پژوهش به کار گرفته‌شده را بر مبنای اهداف و مقصود پژوهش، تشریح می­ کند. در این راستا، ابتدا فرضیه ­های پژوهش توسعه‌یافته و متغیرهای پژوهش و نحوه اندازه ­گیری آن­ها ارائه شده است. در ادامه، جامعه و نمونه آماری و روش گردآوری داده ­ها مطرح و با تشریح روش­های آماری موردنیاز برای آزمون فرضیه ­ها به پایان رسیده است.

۳-۲- فرضیه‌های پژوهش

در این قسمت در خصوص دستیابی به اهداف پژوهش و بر اساس مبانی نظری و پیشینه پژوهش مطرح‌شده در فصل قبل، فرضیه ­های پژوهش به شرح زیر طراحی و تدوین‌شده است:

فرضیه اصلی پژوهش: بین میزان سرمایه ­گذاری در دارایی­ های نامشهود و ناهمگونی شرکت­ها در بورس اوراق بهادار تهران رابطه معناداری وجود دارد.

فرضیه ­های فرعی:

فرضیه فرعی اول: تمایل به سرمایه ­گذاری در دارایی­ های نامشهود در شرکت‌های بزرگ و کوچک، با یکدیگر متفاوت است.

فرضیه فرعی دوم: شرکت­هایی که از سرمایه ­های انسانی بیشتری برخوردارند، تمایل بیشتری برای سرمایه ­گذاری در دارایی­ های نامشهود دارند.

فرضیه فرعی سوم: تمایل به سرمایه‌گذاری در دارایی­ های نامشهود در شرکت‌های دارای محدودیت در تأمین مالی نسبت به سایر شرکت‌ها متفاوت است.

۳-۳- تعریف و اندازه ­گیری متغیرهای پژوهش

متغیرهای این پژوهش به منظور آزمون فرضیه‌ها، به سه گروه متغیرهای مستقل، وابسته و کنترل تقسیم می‌شوند که در فصل دوم کلیه این متغیرها تشریح شده ‌است. در شکل شماره ۳-۱ کلیه متغیرهای استفاده شده در پژوهش حاضر در خصوص آزمون ناهمگونی شرکت­ها و ارتباط آن با میزان سرمایه ­گذاری در دارایی­ های نامشهود به عنوان یک سازوکار مفید نشان داده‌شده است.

۳-۳-۱- متغیرهای مستقل

متغیرهای مستقل این پژوهش، معیارهای ناهمگونی شرکت­ها است که در بخش ادبیات نظری به تشریح ماهیت و چگونگی تأثیر آن­ها بر سرمایه ­گذاری در دارایی­ های نامشهود پرداخته شد. در این پژوهش از سه معیار در خصوص اندازه ­گیری میزان ناهمگونی شرکت­ها استفاده شده است. این معیارها عبارت‌اند از: اندازه شرکت­ها، سرمایه ­های انسانی و محدودیت در تأمین مالی. در ادامه هر یک از این متغیرهای مستقل تعریف و تشریح می­شوند.

شکل ۳-۱: چارچوب متغیرهای پژوهش

متغیرهای کنترلی

عمر شرکت­ها

نقدینگی کوتاه­مدت به کل دارایی­ ها

سودآوری

متغیرهای مستقل

اندازه

سرمایه ­های انسانی

محدودیت در تأمین مالی

متغیرهای وابسته

نسبت دارایی­ های نامشهود به کل دارایی­ ها

۳-۳-۱-۱- اندازه شرکت­ها

برای سنجش اندازه شرکت از معیارهای متفاوتی از قبیل ارزش بازار، فروش و مجموع دارایی­ های شرکت استفاده می­ شود. استفاده از ارزش بازار در شرکت­های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران، به دلیل وجود شرایط تورمی اقتصاد ایران و نامربوط بودن اقلام دارایی­ ها بر اساس ارزش­های تاریخی، دارای مزیت است. با این وجود، به دلیل وجود وقفه­های معاملاتی طولانی مدت یا اندک بودن حجم مبادلات انجام‌شده بر روی سهام بسیاری از شرکت­های موردبررسی، کاربرد معیار مذکور از قابلیت اتکای کافی برخوردار نمی ­باشد و در صورت انتخاب این معیار به عنوان شاخص اندازه شرکت، لازم است محدودیت دیگری برای انتخاب نمونه اضافه شود که این موضوع کاهش تعداد اعضای نمونه و در نتیجه کاهش تعمیم­پذیری پژوهش را در پی خواهد داشت. افزون بر این، یافته ­های پژوهش­های انجام‌شده حاکی از آن است که بورس اوراق بهادار تهران حتی در سطح ضعیف کارا نیست (فدایی­نژاد، ۱۳۷۳ و ۱۳۷۴؛ نمازی و شوشتریان، ۱۳۷۴ و نمازی، ۱۳۸۲). ‌بنابرین‏، به‌احتمال‌قوی، قیمت­ها منعکس­کننده کلیه اطلاعات عمومی و حتی گذشته نمی ­باشد. در نتیجه، استفاده از معیار ارزش بازار به عنوان اندازه شرکت، از قابلیت اتکای کافی برخوردار نیست.

استفاده از معیار فروش نیز نسبت به معیار مجموع دارایی­ ها مزیت دارد. زیرا رقم فروش نسبت به مجموع دارایی­ ها مربوط­تر است و معمولاً با افزایش تورم، فروش نیز افزایش می­یابد ولی مبلغ دارایی­ های قبلاً تحصیل شده، تغییر نمی­کند. پورحیدری و همتی (۱۳۸۳) نیز معتقدند که اگرچه مجموع کل دارایی­ ها شاخص مناسبی برای اندازه شرکت محسوب می­ شود، اما با توجه به نرخ تورم در ایران به نظر می­رسد مجموع فروش سالانه شرکت شاخص مناسب­تری برای اندازه شرکت باشد. افزون بر این، معیار فروش در پژوهش­های متعددی از قبیل جنسن^[۱۱۱] (۱۹۸۶)، استولز^[۱۱۲](۱۹۹۰)، ریاحی بلکویی^[۱۱۳] (۲۰۰۱)، باقرزاده (۱۳۸۲)، نمازی و کرمانی (۱۳۸۷)، کیمیاگری و عینعلی (۱۳۸۷)، ستایش و کاظم­نژاد (۱۳۸۸)، کاشانی­پور و همکاران (۱۳۸۸) نیز به عنوان اندازه شرکت در نظر گرفته‌شده است. ‌بنابرین‏، در پژوهش حاضر، از لگاریتم طبیعی فروش برای سنجش اندازه شرکت استفاده می­گردد.

۳-۳-۱-۲- سرمایه ­های انسانی

شرکت­ها سرمایه مالی، فیزیکی و دیگر دارایی­ های خلاق خود را در راستای ایجاد درآمد به کار می‌گیرند. ‌بنابرین‏، مدیرانی­ که کیفیت کاری بالایی داشته باشند نسبت به مدیرانی که کارشان از کیفیت پائینی برخوردار است، در رابطه با مقدار مشخصی داده، مقدار بیشتری ستاده تولید ‌می‌کنند. در این پژوهش قابلیت مدیران به عنوان معیار سرمایه ­های انسانی در نظر گرفته می­ شود. برای اندازه ­گیری قابلیت ­های مدیران مشابه با پژوهش دمرجین و همکاران^[۱۱۴] (۲۰۱۳) و مطابق با مدل دمرجین و همکاران (۲۰۱۲) نمره­ی کارایی هر یک از مدیران شرکت­های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران به­وسیله تکنیک تحلیل پوششی داده ­ها^[۱۱۵]محاسبه‌شده است.

مطابق با پژوهش دمرجین و همکاران (۲۰۱۲) با بهره گرفتن از تکنیک تحلیل پوششی داده ­ها، کارایی شرکت با مقایسه فروش آن با شرط ورودی­های استفاده شده به­وسیله هر یک از شرکت‌ها (شامل: بهای تمام‌شده کالای فروش رفته، هزینه فروش واداری، خالص املاک، ماشین­آلات و تجهیزات، اجاره عملیاتی، خالص مخارج تحقیق و توسعه، سرقفلی خریداری‌شده و دیگر دارایی­ های نامشهود خریداری‌شده) پیش ­بینی می­ شود.

از تکنیک تحلیل پوششی داده ­ها برای حل مسئله زیر استفاده می­ شود:

max_vϴ= Sales . v₁CoGS + v₂SG&A + v₃PPE + v₄Opsleasev + v₅R&D + v₆Goodwill +v₇OtherIntan (1)

در صورت وجود تعادل بین مؤلفه‌‌های بهزیستی، فرد خلق و خوی شاد پیدا می‌کند. طبق مطالعات انجام شده در جوامع غربی (بیسواس – داینر، داینر و تامیر، ۲۰۰۴)، این افراد معمولاً از عزت نفس و احترام به خود بالایی برخوردارند، از احساس کنترل بیشتری برخوردارند، خوشبین هستند، برون گرا بوده و در ارتباط و همکاری با دیگران توانمندند و بسیار اجتماعی می‌باشند.

بهزیستی از طریق خود گزارشی‌های ساده، نمونه گیری تجربی، پاسخ به تکالیف حساس هیجانی، روش‌های زیست شناختی و پرسشنامه‌ها از جمله پرسشنامه شادکامی آکسفورد و. .. ارزیابی می‌شود.

بر اساس تحقیقات داینر و سا (۱۹۶۷)، سن با کاهش احساس بهزیستی ارتباط خطی ندارد (نقل از ادینگتون و شامان، ۲۰۰۵).

میچالوس (۱۹۹۱)نشان داد که تفاوت‌های جنسی تأثیر بسیار ناچیزی روی احساس بهزیستی داد (نقل از ادینگتون و شامان، ۲۰۰۵).

میرز و داینر (۱۹۹۵) نشان دادند که در نژادهای مختلف احساس بهزیستی به طور متفاوت دیده نشده است.

درآمد، معمولاً پیش‌بینی کننده قوی برای بهزیستی نیست (داینر، سیدلیتز و داینر، ۱۹۹۳؛ نقل از داینر و داینر، ۱۹۹۵)، ولی با وجود این کشور‌های فقیر تر بهزیستی کمتری نسبت به کشورهای ثروتمند تر دارند (استدلین^[۲۲۹]،۱۹۷۴؛ و نهون، ۱۹۹۱ ؛ نقل از داینر و داینر، ۱۹۹۵).

بسیاری از تحقیقات که بر روی نمونه هایی از کشورهای مختلف صورت گرفته است، همبستگی چشمگیری را بین معنویت و مذهب و احساس بهزیستی نشان می‌دهند (الیسون، ۱۹۹۱؛ نقل از ادینگتون و شامان، ۲۰۰۵).

تحقیق در حیطه وراثت (مطالعه دوقلوهای یک تخمکی و دو تخمکی، ۹ تأثیر ساختار ژنتیکی را بر بهزیستی نشان داده است. تلیجن (۱۹۸۸؛ نقل از داینر و اسکلن، ۲۰۰۳) دریافتند که محیط اولیه تولد در عواطف ناخوشایند بی تأثیر است، در حالی که هیجانات خوشایند تحت تأثیر محیط اولیه تولد می‌باشد.

در بین مؤلفه‌‌های شخصیت، روان رنجورها گرایش به تجربه هیجانات ناخوشایند و افکار منفی دارند و ‌بنابرین‏ بهزیستی پایین تری را پیشگویی می‌کنند (اسچیمک، ایشی و فاندر، ۲۰۰۴)، در مقابل، برون گراها مستعد به تجربه هیجانات خوشایند هستند.

احساس بهزیستی زمانی غامض تر و پیچیده تر می‌گردد که این موضوع را وارد یک چارچوب فرهنگی کنیم. از میان عوامل گوناگون و نقش آن ها در شادی و بهزیستی، بیشترین تفاوت‌ها در فرهنگ مشاهده شده است. این سازه به گونه‌های مختلف در هر فرهنگ ( فردگرا و جمع گرا ) مفهوم سازی شده است و همبسته‌های آنان نیز متفاوت می‌باشد. در جوامع فرد گرا فرد آزاد است ولی در جوامع جمع گرا تأکید بیشتر روی اهمیت گروه و روابط اجتماعی می‌باشد.

به اعتقاد پاوت^[۲۳۰](۱۹۹۵ ؛ نقل از میرز و داینر ۱۹۹۷) افراد زمانی احساسات شادتری دارند، که با دیگران هستند. این چنین روابط اجتماعی سالم و دوستانه با دیگران که منجر به احساس بهزیستی و رضامندی در افراد می‌گردد، مستلزم داشتن مهارت‌های اجتماعی می‌باشد.

یکی از مؤلفه‌‌های مهم روابط اجتماعی و مهارت‌های اجتماعی ابراز وجود^[۲۳۱]می‌باشد. به طور کلی به نظر می‌رسد که جامعه ای که افراد آن از مهارت‌های اجتماعی مطلوب برخوردارند و با داشتن مهارت ابراز وجود می‌توانند، احساسات واقعی خود را صادقانه و مستقیم ابراز کنند و با توجه نمودن به حقوق دیگران، به دنبال احقاق حق خود باشند؛ در مقابل انواع مشکلات و مسائل زندگی، فشارهای روانی، تهدیدها و حوادث ناگوار مقاوم تر و پایدارتر خواهند بود. این امر به خصوص در شرایطی که جامعه نیز ابراز وجود را در ارتباط با بهزیستی، مثبت تلقی کرده و شرایط لازم و کافی را برای بیان آن فراهم آورد، بیشتر قابل انتظار است. برعکس، چنانچه جامعه ابراز وجود را، به گونه ای منفی تعبیر و تفسیر کرده و به جای ادراک آن به عنوان یک خصوصیت مثبت و سازنده، آن را نوعی گستاخی یا بی ادبی تلقی نماید، آنگاه انتظار می‌رود که افراد کمتر تمایل به ابراز وجود داشته باشند و بهزیستی خود را از طریق شیوه هایی که جامعه آن را مناسب دانسته است، ابراز دارند.

لذا ابراز وجود نیز یک سازه فرهنگی است و بر اساس بافت فرهنگی هر جامعه باید به آن نگریست در ضمن مهارت‌های ابراز وجود، یکی از زیر مجموعه های مدیریت زمان است که باید آن را مورد توجه قرار داد. مهارت ابراز وجود در فرد توانایی لازم را برای رویارویی واقع بینانه با شرایط بیرونی، که می‌توانند تنش آفرین و فشارزا باشند، ایجاد می‌کند و از این رهگذر به بهبودی عزت نفس و خشنودی فرد از زندگی کمک می‌کند.

۲-۸ : مبانی نظری مدیریت زمان

از دیرباز علما و اندیشمندان مبحث زمان را مورد توجه قرار داده و نظرات گوناگونی در این زمینه ارائه کرده‌اند. دین اسلام نیز اهمیت زمان را مورد تأکید قرار داده است، چنان که امام صادق (ع) می‌فرماید :

«من استوی یوماه فهو مغبون» باید هر روز نسبت به روز قبل بهتر باشیم (رضایی مقدم، بخشی جهرمی، ۱۳۷۶).

حتی در فرهنگ و ادب ایران نیز به اهمیت زمان و نحوه استفاده درست از آن اشاره شده است. خیام زمان را به پرنده ای که بر سر شاخه ای نشسته است تشبیه می‌کند (شیخ نظامی، ۱۳۷۶). مدیریت زمان یعنی استفاده بهینه از منابع زمان که یکی از منابع محدود در دسترس هر فرد است که بر خلاف بسیاری از منابع دیگر به مقدار مشخص در اختیار وی گذاشته شده و امکان انتقال آن از فردی به فرد دیگر یا خرید و فروش آن وجود ندارد ( افجه، ۱۳۷۶).

مدیریت زمان برای اولین بار توسط فردریک تیلور از سال ۱۸۸۳ با برخورد سیستماتیک به کار گرفته شده است. وی در آن سالها یک کار مشخص را به عناصر تقسیم نمود و تک تک این عناصر را مورد بررسی قرار داد (آتش پور، ۱۳۷۶).

مدیریت زمان یا استفاده بهینه و مؤثر از زمان عبارت است از برنامه ریزی زمانی منظم و هماهنگ، به علاوه واکنش مناسب در مقابل ضایع‌کنندگان وقت (رضوانیه، ۱۳۷۲).

برای اینکه از اوقات فراغت خود بهره بیشتری ببریم، باید اهداف خود را به طور واقع بینانه، مشخص کنیم و سپس بر اساس اهمیت، آن ها را اولویت بندی کنیم (ابراهیمی قوام، ۱۳۸۵)

زمان جزء منابع محدود و کمیابی است که با شیوه سازمان یافته می‌توان از آن استفاده بهینه نمود (صفوی، ۱۳۷۱).

مهارت مدیریت زمان از طریق مشخص کردن اهداف واقعی و اولویت بندی آن ها، برنامه ریزی صحیح زمانی با بهره گرفتن از جدول روزانه، به دست آوردن مهارت‌های ابراز وجود و شناسایی سارقین زمان، حاصل می‌شود (فتی و موتابی، ۱۳۸۵).

در روایت دیگری آن حضرت کار و تلاش را بهترین عمل دانسته و چنین می­فرماید: «اَفضَلُ الْاَعمال الکَسْبُ الْحَلال» (متقی­هندی، ۱۳۹۷: ج ۴/ ۸)؛ بهترین اعمال کسب حلال است.

یکی دیگر از آثاری که اسلام برای کار قائل شده است هم ردیفی با جهاد در راه خدا است. رسول خدا در این زمینه می­فرماید: «الکادَ عَلی عَیالِه کَالْمُجاهدُ فی سَبیلِ الله» (حرعاملی، ۱۴۰۹: ج ۱۴/ ۱۳)؛ کسی که در جهت تأمین نیازمندی‌های خانواده‌اش بکوشد مانند مجاهدی است که در راه خدا جهاد می­ کند. در روایت دیگری ابن عساکر از عثمان چنین نقل می­ کند که رسول خدا فرمود: «اَلعثره فی کَدِّ حلالِ عَلی عَیْلِ مَحجور اَفْضَلَ عِنْدَ الله مِنْ ضَربٍ بِسَیْفٍ حَولاً کامِلاً لا یَجِفُ دَماً مَعَ اِمام عادل» (متقی هندی، ۱۳۹۷: ج ۴/ ۶)؛ تلاش و کوشش در جهت به دست آوردن روزی حلال برای خانواده نزد خداوند متعال از یک سال شمشیر زدن و ریخته شدن خون به همراه امام عادل با فضیلت‌تر است.

همچنین ‌در مورد کار برای تأمین روزی حلال ابن عمر می­گوید که رسول خدا (ص) فرمود: «طَلَبَ الْحَلال جهاد» (همان)؛ به دست آوردن روزی حلال جهاد در راه خدا است.

در روایتی از رسول خدا (ص) آمده است: «وَ مَنْ سَعی فی نَفَقَه عَیالِه وَ والِدَیْه فَهُوَ کَالْمُجاهِدُ فی سَبیل الله» (طباطبایی بروجردی، ۱۳۷۰: ج ۲۲/ ۳۷)؛ کسی که در جهت رفع نیازمندی­های خانواده و پدر و مادرش تلاش کند مانند کسی است که در راه خدا جهاد می­ کند. باز در جای دیگر رسول خدا (ص) فرمودند: رحمت کند مردی را که کسب پاکیزه داشته باشد و از روی اقتصاد و میانه‌روی خرج کند و مازاد درآمدش را برای روز تنگدستی و احتیاجش از پیش فرستد (متقی الهندی، ۱۳۹۷: ج ۴/ ۵)؛ و همچنین در رابطه با پاکیزه‌ترین خوراک پیامبر اکرم (ص) فرمودند: همانا پاکیزه‌ترین چیزی که آدمی می‌خورد حاصل دسترنج اوست (قزوینی، ۱۳۹۵: ج ۲/ ۷۲۳).

‌بنابرین‏ مسلمان واقعی اگر بخواهد به سعادت واقعی برسد، چاره‌ای جز کار کردن که همان عبادت در راه خدا دانسته می‌شود ندارد.

۲-۲-۳-۵٫ قبول شدن دعاها

انسانی که در خانه نشسته و هیچ حرکتی از خود نشان نمی‌دهد و از درگاه خداوند درخواست می­ کند، تقاضایش مستجاب نمی‌گردد. در اهمیت برآورده شدن دعاها از طریق کار روایت شده است که: روزی امام ششم حضرت جعفر صادق (ع) از حال عمر بن مسلم سؤال کرد، به آن حضرت عرض کردند که، عمر کمر به عبادت بسته و دست از کار و تجارت کشیده و تمام ساعات خود را به عبادت می­گذراند. امام (ع) با شنیدن این خبر ناراحت شده فرمودند: «وای بر او! آیا نمی­داند که هرکس دنبال کار نرود دعایش مستجاب نمی­ شود!؟» (اسلامی، ۱۳۸۹: ۵۶).

و باز در این رابطه در روایت آمده است که شخصی به امام صادق (ع) عرض کرد: «من در خانه خود می نشینم، نماز می خوانم، روزه می گیرم و خداوند را عبادت می کنم، اما روزی من نمی­رسد!». امام (ع) فرمودند: «تو یکی از آن سه دسته ای که دعا و خواسته شان اجابت نمی شود» (حرالعاملی، ۱۴۰۹: ج ۱۲/ ۱۴). ‌بنابرین‏ با کار و کوشش است که دعای افراد مستجاب می‌شود و این هم یکی دیگر از آثار تربیتی معنوی کار بر روی انسان می‌باشد.

۲-۲-۳-۶٫ صدقه محسوب شدن کار

از آثار تربیتی معنوی کار این است که هر کس به کار کردن بپردازد در واقع در راه خدا صدقه می‌دهد. پیامبر خدا (ص) فرمودند: «طَلَبُ الرَّجُلِ مَعیشَتَهُ فِی الحَلالِ صَدَقَهٌ» (الفردوس: ج ۲/ ۴۴۴)؛ این که انسان، گذران زندگی‌اش را از حلال بخواهد، صدقه است. در روایت آمده است که، هر روز صبح حضرت امام سجاد (ع) برای طلب رزق و روزی از منزل خارج می‌شد. به او گفته می‌شد: «ای پسر پیامبر خدا، به کجا می روید؟» حضرت می فرمودند: «بیرون آمده‌ام تا به خانواده ام صدقه بدهم». گفته می شد: «به خانواده‌ات صدقه بدهی؟» حضرت (ع) می فرمودند: «هرکس طلب رزق و روزی حلال بکند، در نزد خداوند برای او صدقه به حساب می‌آید» (مجلسی، ۱۴۰۴: ج ۴۶/ ۶۷). با کار کردن نه تنها انسان از مزایای آن استفاده می‌کند، بلکه برای فرد ارزش صدقه دادن در راه خدا را هم دارد.

۲-۲-۳-۷٫ به بهشت و سعادت رسیدن

در روایات آمده است که انسان‌ها در روز قیامت به فراخور اعمالشان مجاز هستند از دری خاص وارد بهشت شوند اما بعضی هستند که از هر دری بخواهند می ­توانند وارد شوند. از جمله­ آنان کارگرانی هستند که در این دنیا با روش صحیح و خداپسندانه به کار پرداخته و با روزی حلال ارتزاق کرده ­اند. در همین زمینه رسول خدا می­فرماید: «مَن اَکَلَ مِنْ کدّ یَدِه حَلالاَ فَتَحَ لَهُ اَبوابَ الْجَنَّه یَدخُلُ مِنْ آیها شاءَ» (طباطبایی بروجردی، ۱۳۷۰: ج ۲۲/ ۱۷۹)؛ کسی که با کار و تلاش، از دسترنج حلال خود استفاده کند در قیامت درب­های بهشت بر وی باز شده و از هر دری که خواست وارد می­ شود.

یکی از نتایج کار و تلاش، هموار شدن راه عبور انسان از پل صراط در قیامت است. رسول اکرم (ص) می­فرمایند: «مَنْ اَکَلَ مِنْ کدّ یَدِخ مَرَّ عَلی الصِراطِ کَالْبَرقِ الْخاطِف» (مجلسی، ۱۴۰۴ : ج ۱۰۳/ ۹)؛ کسی که با کار و تلاش از دسترنج حلال خود ارتزاق نماید در قیامت، برق‌آسا از پل صراط عبور می­ کند. گذر از صراط با سرعت افتخاری نیست که بشود آن را در این دنیا با چیزی معاوضه کرد.

در احادیث معصومان (ع) کسی که کار و تلاش می­ کند در روز قیامت در زیر سایه‌ عرش الهی جای دارد: «عَنْ رَسُولِ اللهِ (ص) أَنَّهُ تَحْتَ ظِلِّ الْعَرْشِ یَومَ لاظِلُّهُ رَجُلٌ خَرَجَ ضارباً فی الْاَرْضِ یَطْلُبُ مِنْ فَضْلِ اللهِِ یَکُفُّ بِهِ نَفسَهُ وَ یَعُودُ عَلی عَیالِه» (نوری، ۱۴۰۸: ج ۱۳/۱۲)؛ روز قیامت سایه­ی عرش الهی بر سر آن کس قرار ‌می‌گیرد که برای تأمین مخارج خود و عایله­اش از خانه خارج شود و با تکیه بر عنایت خداوندی در روی زمین به جستجو بپردازد و به سوی خانواده­اش برگردد.

در روایتی جابر از ملاقات رسول خدا با حضرت زهرا (س) چنین نقل می­ کند: «ان رسولُ الله (ص) رَای علی فاطِمه (س) کَساء مِنْ اَوبارِ الْاِبِل وَ هیَ تطحن فَبُکی وَ قالَ: یا فاطمهُ اِصْبِری عَلی مَرارَهِ الدنیا لِنَعیمِ الْآخرَه غَداً» (حسینی فیروزآبادی، ۱۴۰۲: ج ۳/ ۱۶۷)؛ رسول خدا (ص)، فاطمه زهرا را در حالی مشاهده فرمود که خود را با عبایی از کرک شتر پوشانیده بود و گندم آرد می­کرد. آن حضرت گریه کرد و فرمود: ای فاطمه بر سختی­های دنیا به خاطر رسیدن به نعمت­های فراوان قیامت صبر کن.

با توجه به روایات مذکور یکی از عوامل مهمی که انسان را در رسیدن به بهشت کمک و نائل شدن ‌به این جایگاه را شتاب می‌دهد، کار کردن است.

۲-۲-۳-۸٫ محشور شدن با انبیاء و اولیای الهی

چکیده انگلیسی ………………………………………………………………………………………………………………… ۱۱۴

عنوان انگلیسی …………………………………………………………………………………………………………………. ۱۱۵

فهرست شکل­ها

شکل شماره (۲-۱) ساختار بلند ……………………………………………………………………………………………….۵۵

شکل شماره (۲-۲) ساختار تخت ……………………………………………………………………………………………۵۵

شکل شماره (۲-۳) ساختار ساده ……………………………………………………………………………………………..۶۶

شکل شماره (۲-۴) بوروکراسی ماشینی …………………………………………………………………………………….۶۷

شکل شماره (۲-۵) بوروکراسی حرفه ای ………………………………………………………………………………….۶۹

شکل شماره (۲-۶) ساختاربخشی …………………………………………………………………………………………….۷۱

شکل شماره (۲-۷) ساختارادهوکراسی ……………………………………………………………………………………..۷۳

فهرست جدول­ها

جدول شماره ۱: توزیع فراوانی میزان تحصیلات ………………………………………………………………………..۸۹

جدول شماره ۲: توزیع فراوانی سنوات خدمت ………………………………………………………………………….۹۰

جدول شماره ۳: توزیع فراوانی مقطع آموزشی …………………………………………………………………………..۹۱

جدول شماره ۴: آزمون ضریب همبستگی پیرسون ……………………………………………………………………..۹۳

جدول شماره ۵: آزمون ضریب همبستگی پیرسون ……………………………………………………………………..۹۵

جدول شماره ۶: آزمون ضریب همبستگی پیرسون ……………………………………………………………………..۹۶

تقدیم به:

تمامی پویندگان راه علم و معرفت

چکیده:

هدف از پژوهش حاضر تعیین رابطه عوامل شناختی توانمندسازی با ساختار سازمانی در بین مدیران آموزش و پرورش منطقه کاشان بوده است. روش تحقیق، توصیفی پیمایشی از نوع همبستگی است. و جامعه آماری در پژوهش حاضر شامل کلیه مدیران آموزش و پرورش منطقه کاشان ‌می‌باشد که کل جامعه آماری ۲۱۸ نفر بوده است. روش نمونه گیری در این پژوهش، تصادفی ساده است. پس از مشخص شدن تعداد نمونه­ ها، مدیران به طور تصادفی انتخاب ‌شده‌اند. حجم نمونه برای انجام تحقیق تعداد ۱۵۶ نفر از مدیران ‌می‌باشد. ابزار این تحقیق پرسشنامه است که در جهت سنجش توانمندسازی شناختی از پرسشنامه استاندارد اسپریتزر و برای ساختارسازی از پرسشنامه استاندارد رابینز استفاده شد. جهت تجزیه و تحلیل داده ­ها از آمار توصیفی و استنباطی استفاده شد.

در بخش آمار استنباطی از آزمون‌های کولموگروف – اسمیرونوف جهت تست نرمال بودن جامعه آماری و برای آزمون فرضیه ­های تحقیق از ضریب همبستگی پیرسون استفاده گردید. نتایج آزمون فرضیه ­ها حاکی از آن است که بین توانمندسازی شناختی و ساختار سازمانی رابطه معنادار وجود دارد. همچنین آزمون فرضیه ­های فرعی تحقیق مبین این است که بین توانمندسازی شناختی و سه بعد ساختاری رسمیت، تمرکز و پیچیدگی رابطه معنادار وجود دارد.

کلید واژه ­ها: توانمندسازی شناختی، ساختار سازمانی، رسمیت، تمرکز، پیچیدگی

فصل اول

کلیات تحقیق

مقدمه

در این فصل به بررسی کلیات تحقیق پرداخته شده است. ابتدا مسئله اصلی تحقیق بیان می­گردد و سپس به طور مختصر به تشریح و بیان موضوع پرداخته می شود.

در ادامه ضرورت انجام تحقیق مورد بررسی قرار می‌گیرد و بر روی تعدادی از تحقیقات انجام گرفته پیرامون موضوع تحقیق مروری مختصر انجام می‌گیرد.

سپس به فرضیه های تحقیق، اهداف اساسی از انجام تحقیق و نتایج حاصل از تحقیق پرداخته شده و در ادامه، روش انجام تحقیق، قلمرو تحقیق و آزمون های استفاده شده برای تجزیه وتحلیل اطلاعات بیان می‌گردد و در انتها نیز واژه ­ها و اصطلاحات تخصصی تعریف می شود.

۱-۱ – بیان مسئله:

بسیاری از مدیران این نکته را تشخیص داده‌اند که تنها مزیت رقابتی واقعی و پایدار سازمان‌ها نیروی انسانی (مدیران و کارکنان) آن ها هستند و برای آنکه یک سازمان موفق باشد می بایست این افراد به صورت فعال درگیر انجام کارها شوند. مفهوم توانمند سازی به طور بسیار نزدیکی از طریق به کارگیری مدبرانه منابع انسانی برای نیل به اثربخشی سازمانی با این موضوع تطابق دارد. از همین روی است که کانگر و کانانگو آن را جزء اصلی اثر بخشی سازمانی و مدیریتی می دانند. بنا براین تکنیک‌های توانمندسازی نقش حیاتی در نگهداری و توسعه منابع انسانی ایفا می کند. در ابتدا “فرایند توانمند سازی” معادل “تفویض اختیار” و “توسعه مشاغل” و “مشارکت در تصمیم گیری” و. .. تصور می شد و سازمان‌ها چنین فکر می‌کردند که در زمانی که کاهش هزینه و رقابت پذیری استراتژی رقابتی پایدار است می بایست این کاهش هزینه از طریق افزایش مسئولیت‌های نیروی انسانی انجام پذیرد. در واقع “مکانیسم توانمندسازی” به عنوان “ابزاری مدیریتی”^[۱] درک می شد که بر اساس برخی فرایندهای مدیریتی انجام می پذیرد. اسپریتزر پیشنهاد می‌کند اگر توانمندی بخواهد کارکرد لازم را داشته باشد می بایست قبل از آنکه کسی آن را تقدیم نماید ، خود فرد باید چنین احساسی داشته باشد. از نظر او جایگزینی رویکرد نرم افزاری نسبت به توانمندی به جای دیدگاه سخت افزاری ‌به این مهم کمک می کند ؛ لذا با ارائه یک سنخ شناسی جدید در پی ایجاد این رویکرد بود. از نظر اوتوانمندی دربرگیرنده “تصورات ذهنی”^[۲] و همچنین”واقعیات عینی”^[۳] است؛ به زعم وی “توانمندی روان شناختی” در بر گیرنده حالات مهم روانی فرد نسبت به محیط کاری اوست که در پنج احساس خلاصه می شود:

۱- احساس معنی دار بودن ۲- احساس شایستگی یا خود کار آمدی ۳- احساس تاثیر
۴- احساس خود تعیینی ۵- اعتماد.

این مفاهیم بیانگر یک رویکرد ادراکی و روانی به جای یک رویکرد ساختارگرا و سخت افزاری است. لذا در این پژوهش به دنبال مطالعه این موضوع هستیم که

آیا میان عوامل شناختی توانمند سازی و متغیرهای ساختار سازمانی رابطه وجود دارد؟

آیا میان عوامل شناختی توانمند سازی و رسمیت رابطه معنی داری وجود دارد؟

آیا میان عوامل شناختی توانمند سازی و تمرکز رابطه معنی داری وجود دارد؟

آیا میان عوامل شناختی توانمند سازی و پیچیدگی رابطه معنی داری وجود دارد؟

مدل مفهومی

رسمیت

تمرکز

عوامل شناختی

توانمند سازی

ساختار سازمانی

پیچیدگی

منبع: استیفن رابینز

۱-۲- ضرورت انجام تحقیق:

به دلیل اهمیت توانمندی روان شناختی به عنوان یکی از مهمترین عوامل موفقیت فرایندهای توانمندسازی و مشارکت در تصمیم گیریها ، شناخت شرایطی که بر این متغیر تاثیر می‌گذارند اهمیت ویژه ای دارد. توماس و ولت هاوس با ارائه یک مدل تئوریک از توانمند سازی بیان می‌کنند که محیط سازمانی می‌تواند تصور توانمندی را به شدت تحت تاثیر قرار دهد. این ادعا از بسیاری جهات درست به نظر می‌رسد چرا که “متغیرهای ساختاری” از قدرت بیشتری برای تاثیر بر “متغیرهای رفتاری” برخوردار هستند؛ گذشته از این عوامل و ساختار سازمان چارچوبی را بر افراد تحمیل می‌کند که جهت رفتار افراد و نگرشهای آن ها نسبت به سازمان و حتی خودشان را مشخص می کند. ‌بنابرین‏ می بایست پیوسته در جستجوی راهی باشیم که تاثیر این ساختارها را بر حالات ، مشربها و رفتارهایمان مشخص می‌کند و از این طریق به اصلاح وضع موجود بپردازیم.

درآغاز سدۀ هفدهم سنت تنفر ‌از زنان دراروپا همچنان موجب حملاتی شدیدبرضد سالمند می شد این حملات مخصوصأ ‌در نوشته های شاعر وداستان نویس اسپانیایی کووه ودو (Quevedo) باشدتی خاص مشاهده می شود.اودرمورد سن زنان پیراغراق می‌کند ‌و در مورد یک زن سالمند چنین می نویسد)اوشش هزار سال از اهرم مصر پیرتر است وبرای شمردن سالیان عمر وی ‌از آغاز تا انتها به واحدهای شمارش برپایه هزار نیاز است)

درسدۀ هجدهم ونوزدهم اروپا دچار تحول ودگرگونی شده تغییرات عظیمی که در این سده صورت گرفت تأثیر عمیقی بروضع سالمندان وبرتفکرواندیشه حامله ازکهنسالی باقی گذاشت.نخستین مطلبی که در این زمینه قابل ‌ذکر است،افزایش فوق العاده جمعیت درکشورهای اروپایی بود.نتیجه این افزایش آن بود که حداقل دربرخی ازطبقات اجتماعی برشمارمردان سالمند افزوده شده این رشدهمراه باپیشرفت های علمی موجب شد تا دانش واقعی جای افسانه های مربوط به کهنسال را اشغال کند.این دانش ‌نیز برای علوم پزشکی امکان مراقبت ومعالجه سالمندان رافراهم آورد.^[۸]

این بدان مفهوم نیست که به طورکلی برای سالمندان شرایط مناسب ترزیستن فراهم آورده بود.برعکس بسیاری ‌از سالمندان قربانی تکامل اقتصادی می شدند که درسراسر این سده پدیدار گردید.درانگلستان ‌با اعمال قانون محصور کردن زمین‌های عمومی عده فراوانی ازمردم روستانشین به فقر وتنگدستی گرفتار شدند وناگزیر مناطق روستایی راازجمعیت خالی کردند.این دگرگونی آثار وخیمی رابرای سالمند داشت بابالا رفتن سن کارگران ازهمراهی با دگرگونیها ناتوان بودند.حکومت ناسیونال سوسیال آلمان افراد مسن را دهان های زائد نام گذاشته بود.انگلستان وفرانسه شاهدرشد شدیدی درشمار مردمان سالمند بینوا ومسکین وسرگردان بود نه درانگلستان ونه درفرانسه هرگز شرایط زندگی سالمندان به دشواری نیمه دوم سدۀ نوزدهم نبود.درسدۀ بیستم شهری شدن جوامع ادامه یافت ویکی از آثار آن به صورت برچیده شدن خانوارهای پدرسالار تجلی کرد.تحول مثبت درادبیات این سده بود که پیری را بسیار واقع بینانه ترازگذشته موردنظر قراردادونه تنها وضع سالخوردگان ‌گروه‌های مرفه اجتماع اشراف-سوداگران ثروتمند،مالکان وکارخانه داران رامورد توجه قرارداردکه به سالمندان طبقه پایین وتحت استثمار نیزعنایت داشت.برعکس،گروه حاکم برای توجیه بی تفاوتی خودنسبت به سرنوشت تعدادبسیارزیادی سالمند،نادار وفقیر،ناچاربه کاهش اهمیت قضیه می‌شوند.^[۹]

‌از پدیده های زمان که پیشرفت آن به طریق مطمئن صورت می‌گیرد ونتایج زیادی رادرخود پنهان دارد،امرکهنسال شدن جمعیت است ‌و ازطرفی همه مردم می دانندسرنوشت سالمندان درایران وجهان به غیرازگروه های محدودی که ‌در طبقات ویژه ای ‌از جوامع زندگی می‌کنند.درزمان مابسیار ‌تاثیرگذار است تا حدود زیادی این گروه حاکم است که پایگاه سالمندان رابه آنان تفویض می‌کند.درزندگی خصوصی هم فرزندان ونواده های آنان بیشترین نقش رادارند.

گفتاردوم:گذری تاریخی بر برنامه های سازمان‌های بین‌المللی ومنطقه ای درباره سالمندان

ازاواخر دهه ۱۹۷۰ تعدادی ‌از دانشمندان ومتخصصان از رشته‌های مختلف نظیر جامعه شناسان،روان شناسان،روان پزشکان،پیری شناسان،مددکاران اجتماعی،جرم شناسان و…به بررسی ومطالعه بر روی سالمند آزاری،علل وراه های پیشگیری از آن پرداخته‌اند وبه دنبال این تلاش‌ها با برگزاری چندکنفرانس وصدور توصیه نامه درمورد این موضوع ،دربرخی ازنهادها وسازمانهای منطقه ای وبین المللی بویژه شورای اروپا وسازمان ملل متحد به تلاش‌های شان جنبه جهانی بخشیده اند بهترین آن ها عبارتند از:

۱-طرح بین‌المللی اقدام درموردسالمندان:که اولین سندبین المللی درمورد سالمندان می‌باشد وهدایتگر اندیشه وتدوینسیاست ها وبرنامه ها درمورد سالخوردگان به شمارمی رود این سند که ‌در سال‌ ۱۹۸۲ مورد موافقت مجمع عمومی ملل متحد(قطعنامه ۵۱/۳۷) قرارگرفت بیش تردرهمان سال درمجمع جهانی برای سالمندان درشهر وین اتریش پذیرفته شده بود.به احترام شهر اجلاس مجمع،این سند را گاه (طرح وین) می خوانند اما به تازگی برای تأکید برمرتبط بودن این طرح با همه منطقه های جهان،ازآن با عنوان طرح بین‌المللی یاد می شود.هدف این طرح تقویت توانایی‌های حکومت ها وجوامع مدنی برای رسیدگی مؤثر به جمعیت های سالمندان وتوجه به نیروی کمال یافته ونیازهای وابستگی سالمندان است.

طرح بین‌المللی همکاری منطقه ای وبین الملل راترویج می‌کند.این طرح شامل ۶۲توصیه برای اقدام ‌در زمینه های پژوهش،جمع‌ آوری،تحلیل داده ها،کارآموزی وآموزش ونیز حوزه های بخشی زیراست:

بهداشت ‌و تغذیه-حمایت ‌از مصرف کنندگان سالمند-مسکن ومحیط زیست-خانواده-رفاه اجتماعی-اشتغال وتأمین درآمد.

۲-‌در سال‌ ۱۹۹۹ یعنی ۹سال پس ازموافقت با این طرح مجمع عمومی ملل متحد اقدام به تصویب سند دیگری بنام (اصول ملل متحد برای سالمندان) (قطعنامه ۹۱/۴۶) نمود.این اصول هجده گانه که در۵شاخه راجع به موقعیت سالمندان است:استقلال،مشارکت،مراقبت،خودسازی،شأن.

چهارچوب نظری مربوط به سال بین‌المللی سالمندان ۱۹۹۹ (سند ۱۱۴/۵/۸) این طرح واصول ملل متحد مبتنی است وچهاربند دربردارد؛الف)وضعیت سالمندان.ب)رشدفرد درسراسر عمر.ج)رابطه میان نسل ها د)رابطه دوسویی سالخوردگی جمعیت وتوسعه.

بندهای نظری مربوط به سال بین‌المللی سالمندان(۱۹۹۹) روی بعدهای (سراسرعمر)و(گستردگی جامعه) سالخوردگان تأکید دارد.این ابعاد به اهمیت برنامه سرمایه گذاری ها ‌در زمینه رشد درسراسر عمرازلحاظ دیرپایی واهمیت هماهنگ کردن،اثرات جمعیت بادگرگونیهای اجتماعی دیگر مانندپدیده جهانی شدن وانقلاب فن آوری توجه دارد.^[۱۰]

۳-حاصل دومین اجلاس سران برای سالمندان (مادرید اسپانیا،۱۲-۸ آپریل ۲۰۰۲) نیز به موجب تصویب سند بین‌المللی دیگری به نام(برنامه عمل بین‌المللی سال ۲۰۰۲ درباره سالمندی) به منظور پاسخ به فرصت ها وچالش های سالمندی جمعیت درقرن ۲۱شد که شامل موضوعات عمده ای است که با این هدف ها پیوند نزدیک دارند.

الف) تحقق کامل همه حقوق انسان وآزادی های اساسی همه افراد سالمند.

ب)دست یافتن به سالمندشدن ایمن که مستلزم تأکید دوباره بر ریشه کنی فقروسالخوردگان وتکیه کردن براصول سازمان ملل متحد درباره سالمندان است.

پ)توانمند سازی افراد سالمند به مشارکت کامل واثربخش درزندگی اقتصادی،اجتماعی وسیاسی جامعه وازآن جمله تولید درآمد وکارداوطلبانه.

ت)فراهمساختنفرصتهاییبرایرشدفردی،رضایتازکارخویشورفاههمهعمرودورانسالمندیازاین طریقوبهعنوانمثال،دستیافتنبهیادگیریهمهعمرومشارکتدرکارجامعهوباشناختاینواقعیتکهپیران،جمعیهمگنویکساننیستند.

ث)اطمینان یافتن ازبرخورداری مردم از حقوق اقتصادی،اجتماعی،فرهنگی وحقوق مدنی وسیاسی ورفع هر گونه خشونت ‌و تبعیض نسبت به افراد سالخورده.

ج)التزام مساوات جنسیتی درمیان سالمندان ازجمله ازطریق رفع تبعیض های جنسیتی.