نمره ای است که فرد از پرسشنامه ارزیابی عملکرد به روش کارت امتیازی متوازن “کاپلان و نورتن” (۱۹۹۲) به دست می آورد که شامل ۲۰ گویه می باشد و بعد عملکرد را اندازه گیری می نماید. نمره (۳۰-۲۰ ) بیانگر نظم قوی در سنجش عملکرد ،نمره ( ۶۰-۳۱ )بیانگر سنجش عملکرد تقریبا موفق و نمره بین ( ۱۰۰-۶۱ )بیانگر سنجش عملکرد موفقیت آمیز و استراتژیک در سازمان می باشد.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱-Spreitzer

فصل دوم
ادبیات و پیشینه تحقیق
در این فصل که به ادبیات تحقیق مرسوم است به ترتیب متغیر های موجود در پژوهش مورد بررسی قرار گرفته است.در ابتدا به مبانی نظری توانمندسازی و ارزیابی عملکرد و مدیریت کیفیت فراگیر پرداخته شده و درنهایت به نتایج پژوهش های انجام شده پیرامون متغیرها در داخل و خارج از کشور پرداخته شده است..

الف ) مبانی نظری
مفهوم توانمندسازی
واژه توانمندسازی در فرهنگ فشرده آکسفورد” قدرتمند شدن ،مجوز دادن ،قدرت بخشیدن و توانا شدن “،معنا شده است. این واژه در اصطلاح ،در بر گیرنده قدرت و آزادی عمل بخشیدن برای اداره خود است و در مفهوم سازمانی به معنای تغییر در فرهنگ و شهامت در ایجاد و هدایت یک محیط سازمانی است؛ به بیان دیگر ،توانمند سازی به معنای طراحی ساختار سازمان است ،به نحوی که در آن افراد ضمن کنترل خود ،آمادگی پذیرش مسئولیت های بیشتری را نیز داشته باشند. توانمند سازی در کارکنان شرایطی را ایجاد می کند که آنان زندگی کاری خود را در پرتو آن کنترل می کنند و به رشد کافی برای پذیرش مسئولیت های بیشتر در آینده دست می یابند. (ابطحی و عابسی ،۱۳۸۶). در سال های اخیر کاربرد این واژه در سازمان ها گسترش یافته به طوری که بسیاری از نویسندگان از آن به عنوان داروی شفا بخش و شعار رایج مدیریتی در اوایل سالهای ۱۹۹۰ یاد می کنند . شاکلتون ^۱ (۱۹۹۵) توانمندی را به عنوان فلسفه دادن اختیار تصمیم گیری و پاسخگویی بیشتر به افراد زیر دست در سازمان تعریف کرده است. ( گری و مکاندرو^۲ ،۱۹۹۹)
پیشینه توانمند سازی در جهان
پیش از آنکه «توانمند سازی» در مدیریت رایج گردد، این اصطلاح در رشته های علوم سیاسی ، علوم اجتماعی ، نظریه ی فمنیستی و همچنین در کمک های اعطایی به کشورهای جهان سوم مورد استفاده قرار می گرفت. نویسندگان این رشته ها اصطلاح توانمندسازی را به فراهم آوردن منابع و ابزار لازم برای افراد معنا می کردند؛

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱- Shaceltone
۲- Gree and Macandrew
به گونه ای که برای آنان قابل رویت باشد و آنان بتوانند از آنها در جهت مصالح خود استفاده کنند.(نیگل^۱ ،۱۹۹۵) در مدیریت ، سابقه ی استفاده از اصطلاح توانمندسازی ، به دموکراسی صنعتی و دخالت دادن کارکنان در تصمیم گیری های سازمان تحت عناوین مختلف تیم سازی ، مشارکت و مدیریت کیفیت جامع بر می گردد و آخرین تغییراتی که بر روی این موضوع انجام شد، ” توانمندسازی کارکنان ” به خود نام گرفت. ( هاردی ،سالیوان ^۲ ،۱۹۹۸) در شکل سنتی سازمان ها دارای ساختار سلسله مراتبی و قدرت متمرکز در رأس هرم تغییرات عمده ای در حال رخ دادن است. به اعتقاد بسیاری از مدیران عالی،‌ در محیطی که شدت رقابت جهانی و فن آوری های نوین از ویژگی های نوین از ویژگی های آن به شمار می آید، دست برداشتن از کنترل متمرکز باعث افزایش انعطاف پذیری سازمان ها خواهد شد. در این میان ، توانمندسازی کارکنان بهترین فلسفه عدم تمرکز است. (محمدی، ۱۳۸۱)
اهمیت و ضرورت توانمند سازی در سازمان ها
در دو دهه گذشته نگرش سازمان ها به انسان به شدت تغییر یافته است. انسان در سازمان های امروزی معادل با کارگر نیست و صرفا انرژی مکانیکی آنان مورد نظر نیست. سازمان ها برای حفظ و توسعه موفقیت های خود به یک باور بزرگ دست یافته اند و آن باور به انسان است. شاید بتوان اذعان داشت که انسان ، مجدداً در سازمان ها کشف شده است. به طوری که کارکنان به سازمان های حرفه ای به گردانندگان اصلی جریان کار و شرکای سازمان تبدیل شده اند ، بنابراین نه تنها مدیران باید از مهارت های رهبری برخوردار اشند ، کارکنان نیز باید روش هایی را بیاموزند که به سمت خود راه بری پیش روند. برای دستیابی به این ویژگی ها سازمان باید مهمترین منبع و ابزار رقابتی خود یعنی انسانی را توانمند سازند. (داوودی و رضایی ، ۱۳۸۱ ) به کارگیری شیوه های سنتی مدیریت منجر به سلب حس ابداع و نوآوری کارکنان ، افزایش حجم کاری و محدودیت برای آنان می گردد. آزادی کامل کارکنان نیز منجر به بی نظمی و لجام گسیختگی در امور می شود. حاصل هر دو حالت این است که از منابع مادی و معنوی سازمان استفاده مطلوب صورت پذیرفته و سازمان به اثربخشی مد نظر ، دست نمی یابد.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱– Nigel
۲- Hardy and Solivan
توانمند سازی تعادل لازم را بین دو بعد یاد شده برقرار می سازد. در واقع توانمند سازی ابزاری است که هدف های فرد و سازمانی را با یکدیگر همسو می سازد و به کارکنان این باور را می قبولاند که رشد و پیشرفت سازمان منابع آنها را نیز در بر دارد. (رحمن پور ، ۱۳۸۳) . دسترسی کارکنان به اطلاعات باعث احساس تعلق، بهبود عملکرد و احساس مسئولیت کارکنان می شود. اطلاعات خون حیات توانمندسازی است(آقایار ، ۱۳۸۲). تسهیم اطلاعات به کارکنان اجازه می دهد موقعیتهای سازمان خود را بشناسند و مورد تجزیه و تحلیل قرار دهند (نادری و دیگران، ۱۳۸۶). کارکنان توانمند به سازمان و خودشان نفع می رسانند و شغل یا مسیر زندگی خود را بیشتر دارای هدف حس می کنند. و درگیر یآن به بهسازی مستمر در سیستم ها و فرایند های محل کارخود تبدیل می شوند بنابراین تواناسازی یعنی اینکه کارمند برای اقدام کار، آزادی عمل دار
د و در قبال نتایج کار خود مسئول است. در یک کلام ، بهترین مفهوم تواناسازی کارکنان عبارتست از واگذاری مسئولیت به پایین ترین سطوح سازمانی(اسکات ، ۱۳۷۸). گروه ها اشکال بسیار قدرتمندی از کنترل های اجتماعی هستند. تأثیر گروه بر افراد بیشتر از تأثیر فرهنگ سازمانی از آن هاست (غلامی،بدون سال) به روشنی و صراحت ،شما زمانی توانمند ساز هستید که اجازه می دهید اعضای تیم : مجوز فکر کردن داشته باشند، مجوز برنامه ریزی داشته باشند، مجوز اقدام داشته باشند (احمدی جوقی ،۱۳۸۷)
اهداف توانمند سازی منابع انسانی
هدف از توانمند سازی ، تسهیل دستیابی به اهداف سازمانی است. در هر صورت ، هرگونه افزایشی در قدرت ، نباید منجر به افزایش تعارض بین مدیران و کارکنان گردد. (محمدی ، ۱۳۸۰) هدف از توانمندسازی ، ارائه بهتر منابع فکری مربوط به هر زمینه از عملکرد سازمان است. همچنین هدف این است که ذیصلاح ترین کارکنان بیشترین نفوذ را در مناسب ترین شیوه ها اعمال نمایند. هدف توانمندسازی ، شرکت دادن افراد بیشتر در فرایندهای تصمیم گیری سازمان نیست بلکه هدف بکار گرفتن افکار کارکنان به منظور یافتن شیوه های بهتر و اتخاذ بهترین تصمیمات ممکن می باشد. هدف توانمند سازی، سازماندهی و توسعه تیم ها نیست ، بلکه افزایش شایستگی به منظور خلق ایده های جدید و حل مشکلات از طریق تامل و هم نیرو زایی اعضای تیم است. هدف بلند مدت توانمند سازی ، بهبود مستمر در عملکرد کل سازمان و هدف کوتاه مدت آن بکارگیری توانایی های موجود در اعضای سازمان است. به عنوان یک حقیقت ، توانمند سازی به طور قطع به آزادی انتخاب و عمل بیشتر منجر می شود ، اما اینها فقط اهدافی ابزاری اند و راهی برای به دست آوردن هدف حقیقی بشمار می رود.هدف حقیقی همیشه بهبود عملکرد است. به طور خلاصه اهداف مشخص توانمند سازی کارکنان را می توان به شرح زیر برشماری کرد:
‌أ. دادن مسئولیت تجزیه و تحلیل مداوم مشاغل به همه کارکنان به منظور ایجاد و توسعه شیوه های کاری اثر بخش در ارتباط با مشتریان و ذینفعان.
‌ب. واگذاری مسئولیت ایجاد اهداف عملکرد ، راهبردهای عملکرد و سنجش عملکرد به تیم های کاری در ارتباط با مشتریان و ذینفعان.
‌ج. سهیم نمودن مجموعه کلی سازمان در تصمیمات مهم مدیریت ، مانند برنامه های راهبردی توسعه ، تدوین خط مشی های کارگزینی و برنامه های کاری.
‌د. درگیر نمودن مستقیم کارکنان در فرایند های کاری همراه با بهبود مستمر آن فرایندها.(کاتر ،۱۳۸۲)
‌ه. فراهم نمودن موجبات رضایت شغلی کارکنان و کاهش اضطراب های روحی آنان.(شایرلی ،اسواتی^۱ ،۲۰۰۷)

‌و. ایجاد احساس سودمندی در اعضای سازمان از طریق شناخت و حذف شرایطی که موجبات تضعیف قدرت آنان را باعث می گردد و نیز با بهره گرفتن از اطلاعات اثر بخش سازمانی و غیر سازمانی.( کرایس تنت^۲،۲۰۰۷)
‌ز. ارتقای مهارت ها و روحیه ی تعاون و کارایی سازمان.( بنزاین^۳ ،۲۰۰۷)
‌ح. افزایش احساس ارزشمندی کارکنان.(کانه^۴،۲۰۰۶)
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱-Shirley and Swathi
۲-Chrystant
۳-Benzian
۴- Kan
موانع موجود در سازمان ها جهت اجرای توانمند سازی
اجرای عوامل توانمندسازی در سازمان ها بسیار مفید و باعث افزایش بهره وری سازمان و کارکنان می شود. لازمه اجرای این تکنیک نیاز سازمان ، پشتیبانی مدیران ارشد آن و همکاری با کارکنان و عوامل اجرایی در پیشبرد امور است. از جمله موانع اجرای این عوامل عبارتند از:

حاکم بودن ساختار رسمی و سلسله مراتبی.
پایین بودن اعتماد و اطمینان اعضای سازمان به یکدیگر.
نگرش نا مناسب مدیران به کارکنان و سبک های مدیریت و رهبری نامناسب.
فقدان مهارت های لازم در کارکنان.
تفاوت زیاد در سازمان و وجود سیستم های پرسنلی غیرهماهنگ و تشنج و استرس در محیط کاری.(جان واستون^۱ ،۲۰۰۴) و (حاجی کریمی ، ۱۳۸۴ ، ۵۲ – ۱۳)
دستاوردهای حاصل از اجرای توانمند سازی در سازمان
توانمند سازی کارکنان همان گونه که به آن اشاره شد ، استفاده از ظرفیت های بالقوه در کارکنان است که در زمان حال از آن استفاده کامل نمی شود از جمله دستاوردهایی که سازمان های توانمند می توانند در اثر اجرای این عوامل به دست آورند ، موارد زیر است( کنستنس مارک^۲ ،۲۰۰۲) (دری نجف آبادی ، ۱۳۸۵ ) هم سویی با نیازهای بازار، تامین رضایت مشتری و افزایش آن، افزایش رضایت شغلی در کارکنان، افزایش احساس تعلق ، مشارکت و مسئولیت در کارکنان، تغییر طرز تلقی از اجبار به اختیار، تعهد بیشتر کارکنان و بهبود کیفیت در کارها، ارتباط بهتر کارکنان با مدیران و سرپرستان، کاهش هزینه های عملیاتی و افزایش سودآوری سازمان، افزایش کارایی فرایند تصمیم گیری،بهبود مستمر در سازمان و افزایش بهره وری، خلق ابتکارات جدید و استفاده بیشتر از منابع فکری.
دلایل توانمند سازی
توانمند سازی ، یک حرکت دائمی است و اهمیت آن همواره رو به افزایش است . توانمند سازی را می توان اساس توسعه در کسب و کار امروز نامید که با تغییرات
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱-Jon Waston
۲-Constance & Mark
اجتماعی ، دستاوردهای فناورانه و تقاضاهای محیط رقابتی در حال پیشرفت همگام است. (اسمیت^۱ ، ۲۰۰۰) محرک های محیطی متعددی وجود دارند که سازمان ها را به توانمند سازی کارکنانشان ترغیب می کنند. در این میان مهمترین آنها عبارتند از:
– افزایش رقابت : امروزه سازمان ها نیازمند افرادی توانمند هستند تا بتوانند با کمک آنان در رقابت پیروز گردند.
— اثرات فناوری بر محیط کار
بسیاری از سازمان ها دریافته اند که در موقعیت رقابتی فزاینده باید پیوسته خدمات دهی به مشتریان را بهبود بخشند . این بدان معناست که ابتدا باید بدانند که مشتری چه می خواهد و سپس در پی بهبود آن باشند. سازمان ها نیازمند افراد توانمندی هستند تا نوآوری هایی را بیابند و بتوانند محصولات و خدمات خود را بهبود بخشند.
– موقعیت برنامه های مدیریت کیفیت جامع
تقریباً در تمامی منابع علمی مدیریت کیفیت جامع ، توانمند سازی ، عنصر حیاتی مدیریت کیفیت جامع تلقی شده است. توماس و ولتهاوس توانمندسازی را یکی از اجزای مهم مدیریت کیفیت جامع می دانند. (یوگبورو و ابنگ^۲ ، ۲۰۰۰) در سازمان های امروزی توانمندسازی با تشویق کارکنان ، پاسخگویی به مسائل مربوط به مسائل مربوط به کیفیت را عملی می سازد و با تفویض اختیار به کارکنان و اختصاص منابع کافی به آنان اجازه می دهد تا در مورد کیفیت در کارشان تصمیم گیری کنند. (سیگلر و پیورون^۳ ، ۲۰۰۰)

• نیاز به کارکنان با مهارت بالا

چارلز هندی بر این نکته تاکید می کند که ذکاوت تمرکز یافته، دانش فنی و توانایی به دست آوردن و به کار گرفتن دانش ، منبع جدیدی از ثروت است و هدف توانمند سازی این است که مغزهای افراد را نیز مانند بازوان آنان به کار اندازد. (هندی چارلز^۴ ، ۱۳۷۶)
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
۱- Smith
۱- Ugboro and Obeng
– Sigler and Peoron3
– Haendy Charls4
– ضرورت انعطاف پذیری سازمان ها
به اعتقاد بسیاری از مدیران عالی ، در محیطی که شدت رقابت جهانی و فناوری های نوین از ویژگی های آن است، دست برداشتن از کنترل متمرکز شده باعث افزایش انعطاف پذیری سازمان ها خواهد شد و در این میان توانمند سازی کارکنان بهترین فلسفه عدم تمرکز است. (ابطحی ودیگران ، ۱۳۸۶ ، صفحه ۴۱ – ۳۷)
مزایای به کارگیری توانمندسازی
• مزایای سازمانی

در این مجموعه، رنگ «سیاه» از حوزه‌ی اجتماعی و بیرونی، به سمت درون لغزیده و فضا را به سوی نوعی عرفان برده است. بنابراین شب و سیاهی با توجه به کلمات و فضاهایی که در آن‌ ها تعبیه شده، تلخ و رمنده نیست، بلکه مأنوس و مألوف است. هم چنین حضور رنگ «زرد» درجایگاه آخر، در مقابل«سیاه» این حالت را نشان می‌دهد که به تدریج در مجموعه‌های بعدی به طور کامل محقق می‌شود، به این ترتیب که رنگ «سرخ» و سرانجام «سبز» پرکاربردترین رنگ‌ها می‌شود و کلام آخر آن که، با درنگ در کاربرد رنگ می‌توان کارکردها، حرکت‌های ذهنی و تحولات درونی سپهری را در سروده‌هایش بازشناخت و آن‌ ها را باز نمود.(همان:۱۰۴-۱۰۳)

۳-۱۳- لالایی‌های مخملین (نگاهی به خاستگاه و مضامین لالایی‌های ایرانی)، مجله‌ی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال اول، شماره‌ی ۱، نیمه‌ی دوم۱۳۸۲٫
چکیده:
شعر مکتوب کودک در ادبیات ایران از دوره‌ی بیداری آرام آرام پدیدار شد و از آغاز سده‌ی چهارده هجری، کم کم نوشته‌هایی درباره‌ی ادبیات کودکان و نوجوانان به نگارش درآمد.لالایی‌ها در کنار متل‌ها، منظومه‌ها، ترانه‌های عامیانه کودکانه و … یکی از گونه‌های منظوم ادبیات کودکانه هستند که از سرچشمه‌های عاطفه، احساس و مهر جوشیده‌اند و در حوزه‌ی ادبیات عامیانه قابل بررسی‌اند. مخاطبان اصلی لالایی‌ها، هم زمان شعر، موسیقی و رقص را به اجرا در می‌آورند. و از آن جایی که در بستر ادبیات عامیانه و شفاهی جریان دارند، متأسفانه کم‌تر به کتابت رسمی در آمده‌اند، از همین رو، بسیار آسیب پذیر و فراموش شدنی می‌نمایند. موارد زیر را می‌توان از مضامین لالایی‌های ایرانی برشمرد: آرزوها و آرمان‌های مادرانه، همچون بزرگ شدن، سواد آموختن، قرآن خواندن و همسر گزیدن فرزند، بازگشت پدر از سفر، بیان دردها، رنج‌ها و خستگی‌های مادر، تشبیه کودک به گل‌های گوناگون، دعوت کودک به خواب و…(مقاله‌ی حاضر:۶۱)
لالایی‌ها، گونه‌ای ویژه از ادبیات منظوم هستند که در لحظه‌های شور و شیدایی آفریده شده‌اند. این سروده‌های مهرآمیز، بازتاب زلال احساسات، عواطف و آرزوهای مادرانه هستند. مادرانی که از شور شاعرانه سرشار بوده اند، اما با قواعد پیوندی نداشته‌اند، از همین رو موارد زیر را می‌توان از ویژگی‌های لالایی‌های ایرانی برشمرد:
زبان لالایی‌ها، معمولاً زبان غیررسمی و محاوره‌ای است و افزون بر کاربرد واژه‌های عامیانه و شکستن شکل رسمی بسیاری از کلمه‌ها، برخی از ساختارهای نحوی زبان عامیانه نیز در لالایی‌ها راه یافته است. شرایط اجتماعی و اقلیمی مناطق مختلف در لالایی‌های آن مناطق تأثیر گذاشته است، از این رو در آیینه‌ی لالایی‌ها می‌توان برخی از ویژگی‌های اجتماعی را بازشناخت. از دیدگاه قواعد شعری، به ویژه قافیه و وزن عروضی، بسیاری از لالایی‌ها دچار اشکالند، اما شرایط آفرینش این آثار و نیز شرایط اجرای آن، همواره پرده بر این اشکال انداخته است. بیان آرزوها، رنج‌ها، درد‌ها و … از مضامین مشترک لالایی‌های مناطق مختلف ایران است. برخی از شاعران رسمی معاصر، لالایی‌هایی سروده‌اند، اما این سروده‌ها، با آن که از دیدگاه قواعد ادبی، معمولاً بی‌عیب هستند، سادگی، صمیمیت و پذیرش لالایی‌های رایج را ندارند. تحلیل جامعه شناسی و روان شناختی لالایی‌ها از اقدامات بایسته است که نیازمند پژوهشی فراگیرتر و مجالی گسترده‌تر است.(همان:۷۸-۷۷)

۳-۱۴- زلف تابدار حافظ،به گزینی‌های حافظ در پیوند با «زلف» مجله‌ی دانشکده‌ی ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تربیت معلم، سال ۱۲، شماره‌ی ۴۶-۴۵، تابستان - پاییز ۱۳۸۳٫
چکیده:
«پیوند واژگان» و «تراکم معانی» از بنیادی‌ترین ویژگی‌های یک سروده‌ی خوب است. این ویژگی‌ها، همواره، در دوره‌های شعر فارسی در کانون توجه سخن‌سنجان بوده است. تازه‌ترین دیدگاه‌های ادبی شعر امروز ایران نیز، در پیشروترین گونه‌های خود، «تراکم معانی»و «پیوند واژگان» را از عوامل برتری شعر به شمار می‌آورند. درباره تناسبات لفظی سروده‌های حافظ، تاکنون نوشته‌های بسیاری پدید آمده است. در این نوشتار، برای پرهیز از کلی‌گویی، از همه‌ی شگردهایی که حافظ شیرین سخن، برای رستاخیز کلام خود بهره برده و به کاربسته است، تنها به یک ترفند یعنی «به‌گزینی در پیوند واژگان» و آن هم تنها در حوزه‌ی یک واژه «زلف، گیسو و مو…» پرداخته شده است. فراخوانی واژه‌های متناسب و گزینش بهترین آن‌ ها، در کارگاه خیال حافظ، چنان مقتدرانه صورت می‌گیرد که شایسته‌ترین نقش‌های ممکن، با بهترین شیوه‌های پرداخت، در قالب غزل، از فرآورده‌های نهایی این کارگاه شگرف و شگفت است.توان‌مندی حافظ شیرازی در معماری سخن به ویژه پیوند افقی واژگان، سروده‌های او را از دیدگاه هنری در جایگاهی بسیار بلند نشانده است. آن قدر بلند که زیبایی‌های هنری آن، گاهی از دیدرس بسیاری از سخن شناسان بیرون می‌رود.(مقاله‌ی حاضر:۱۰۷)
برخی از این پیوندها در نگاه نخست به چشم هر کسی می آید. این گونه از تناسبات در شعر شاعران دیگر هم بسیار دیده می شود. اما برخی از واژه‌ها در شعر حافظ، با نخ‌های نامرئی و در لایه‌های زیرین بیت، هنرمندانه به هم بسته و ماهرانه در هم بافته شده اند. این پیوستگی‌های پنهانی و نیمه پنهانی هستند که سهم خواجه را از دیگران جدا می کنند و در جایگاهی یگانه می‌نشانند. با نگاه دوباره به کاربرد واژه‌هایی که با زلف هم نشین شده‌اند و در این مقاله گوشه‌ای از آن آشکار شد، درستی این سخن تأیید می‌شود.چنان چه هنگام خواندن شعر حافظ این ترفندهای هنری بازشناسی و دریافت شود، بی‌گمان برای خواننده صاحب ذوق، لذت هنری آن صد چندان می‌شود. نیز چنان چه هنگام بررسی دگرسانی در نسخه‌های گوناگون شعر حافظ این ویژگی فراگیر سخن او از ابزارهای اصلی سنجش نباشد دستیابی به شعر راستین او ممکن نخواهد بود.(همان:۱۲۵).
۳-۱۵- عبدالعلی دستغیب با سعدی چه کرده است؟، مجموعه‌ی عیار نقد در آینه، یادنامه‌ی عبدالعلی دستغیب، دی ۱۳۸۳
چکیده:
گوناگونی آثارعبدالعلی دستغیب، نشانه‌ای روشن از گستردگی دید، پویایی ذوق و تنوع‌طلبی اوست.در این جستار، کارنامه‌ی نوشتاری دستغیب در پیوند با سعدی به کوتاهی گزارش می‌شود. نخستین نوشته‌ی منتشر شده‌ی دستغیب در پیوند با سعدی مقاله‌ای است با عنوان «مشکل عشق از نظر سعدی و حافظ»، بنیاد این نوشته بر سنجش عشق در دیدگاه سعدی و حافظ است. در پیوند با سعدی نوشته‌ی دیگری با عنوان «سعدی و تصوف» به چاپ می‌رسد. در این مقاله به گونه‌ای گذرا، بدون یادکرد پژوهش‌هایی که پیش‌تر از آن با موضوع تصوف سعدی انجام گرفته و منتشر شده، درباره‌ی اندیشه‌های صوفیانه‌ی سعدی سخن رانده شده است. مقاله‌ای دیگر با عنوان«تحلیلی از اندیشه و هنر سعدی شیرازی»، به چاپ می‌رسد؛که در این مقاله، اوضاع اجتماعی زمان سعدی، سفرهای او و شخصیت اجتماعی ـ ادبی شیخ، بر اساس آثارش بازشناسی و معرفی شده و برخی از ویژگی‌های سخن سعدی به کوتاهی گزارش شده است؛ ویژگی‌هایی همچون: سادگی بیان، صنعت‌پردازی، توصیف، ترکیب‌سازی و هماهنگی ترکیب‌ها.مقاله‌ی کوتاه دیگری با نام «هماهنگی در غزل‌های سعدی» نیز از او به چاپ می‌رسد. دستغیب در این مقاله به تأکید بر سادگی و هماهنگی غزل‌های سعدی می پردازد.(مقاله‌ی حاضر:۱۰۵)
مقاله‌‌ای دیگر با عنوان «گلستان، همان سعدی است ـ نگاهی از زاویه‌ای نو به گلستان» به چاپ می‌رسد. دستغیب در این مقاله،گزارشی ساده از گلستان، برای خوانندگان عمومی ارائه می‌دهد. در ادامه مقاله‌ی دیگر با نام «سعدی، غزل‌سرایی حکایت‌پرداز» منتشر می‌شود تا به برخی ادعاهای دیگران پاسخ دهد. همه‌ی سخن وران می‌دانندکه دلبستگی دستغیب در حوزه‌های دیگر است و آثاری ارزشمند پدید آورده است. اما با این همه، دستغیب نیز مانند دیگر اهالی ادب فارسی، نمی‌توانسته است گردن خود را از کمند سعدی برهاند و به او نیندیشد.(همان:۱۰۷).
۳-۱۶-گزیر‌های ناگزیر در دقایق الهام، مجله ی زبان و ادب،دانشکده ادبیات فارسی و زبان‌های خارجی،شماره ی ۱۹،بهار ۱۳۸۳
چکیده:
اگر نتوانیم هنر را به روشنی تعریف کنیم. اما بی‌گمان می‌توانیم ویژگی‌های آن را در سنجش آفریده‏های هنری بازشناسیم و با ژرف نگری در ترفند‌های هنری آن را باز نماییم. همان طوری که هنرمند اگر در سنگ بدمد مجسمه پیدا می‏شود، اگر در رنگ بدمد نقاشی پدید می‎آید، اگر در آهنگ بدمد موسیقی آفریده می‌شود، اگر هم درکلمات بدمد شعر آفریده می‏شود. و راستی هنرمند در این که «می‏آفریند»یک تکه از خداست و فصل مشترک همه‌ی پدیده‏ها، زیبایی آن‌هاست .شعر هم یک پدیده‌ی هنری است.در ناگهانی غریب، آرامش درونی شاعر به هم می‏خورد. شاعر در معرض الهام قرار می‏گیرد، حالی شگفت به او دست می‏دهد، رنگی آسمانی پیدا می‏کند، دردی مرموز در او چنگ می‏زند، چیزی در روح او سنگینی می‏کند. در اندرون خسته ‏دلی‏اش، خروش و غوغا برپا می‏گردد. او دست به دامن قلم می‏شود. قلم از او دستگیری می‏کند و پاره‏های دلش را بر کاغذ می‏ریزد، تا آرام بگیرد. سپس هنرمند شاعر خسته و کوفته از این زایمان، به استراحت می‏پردازد تا نطفه‌ی شعری دیگر در ذهن او بسته شود.(مقاله‌ی حاضر:۲۰۵)
این گونه است که روح به غلیان در آمده‌ی هنرمند در کلمات حلول می‌کند و شعر پدید می‏آید. پس زبان ادب، زبان عادی نیست، بلکه زبانی است که روح هنرمند در آن دمیده شده و سرشت زیبا شناختی یافته است. واژه ‏ها در کاربرد معمول خود هیچ ویژگی هنری ندارند. هنرمند سخنور این واژه‌ها را بر می‏گزیند، روح خود را در آن‌ ها می‏دمد و آن‌ ها ناگهان جان می‏گیرند و زنده می‏شوند، پس از آن همین واژه‏های جان‏گرفته، شاعر را در دیگران می‌دمند و او را در آن‌ ها می‏گسترند و آن‌ ها را با هم یگانه می‌کنند.(همان:۲۰۷)
۳-۱۷- خواندن رنگ‌ها- تحلیل رنگ‌ در شعر نو- (مشترک با مصطفی صدیقی) مجله‌ی فرهنگ و پژوهش، شماره‌ی ۱۶۶، آذر ۱۳۸۳٫
چکیده:
رنگ‌ در حوزه‌های‌ گوناگون‌ زیستی‌ و اندیشگانی‌ انسان‌، حضوری‌ مؤثر دارد. هنر و ادبیات‌ از جلوه‌گاه‌های‌ خلاقانه‌ی‌ رنگ‌ هستند که‌ مفاهیم‌ و وجوه‌ گوناگون‌ آن‌ را باز می‌تابند. در این‌ نوشتار، جلوه‌های‌ بروز و نمود رنگ‌ در سروده‌های شش‌ شاعر نام‌دار معاصر، تحلیل‌ و بررسی‌ می‌شود. شاعران‌ مورد نظر، عبارتند از: نیما یوشیج‌، هوشنگ‌ ایرانی‌، فروغ‌ فرخ‌زاد، احمد شاملو، مهدی‌ اخوان‌ ثالث‌ و سهراب‌ سپهری‌. مفاهیم‌ و معانی‌ گوناگون‌ رنگ‌ در حوزه‌های‌ مختلف‌ و به‌ صورت‌ ویژه‌، در متن‌های‌ ادبی‌ (شعر معاصر) دارای‌ نمودهایی‌ است.
الف) از نظر شناخت‌ شاعر و نوع‌ نگاه‌ او به‌ رنگ‌ها. ب) چگونگی‌ حضور رنگ‌ها در شعر شاعرهمه‌ی‌ این‌ وجوه‌ با توجه‌ به‌ کارکرد معنایی‌ رنگ‌ها به‌ موازات‌ حرکت‌ ساختاری‌ شعر هر شاعر اتفاق‌ می‌افتند و ما را به‌ درک‌ و دریافت‌ آثار وی‌ نزدیک‌ می‌کنند. در مورد دوره‌های‌ شعری‌ و تأثیرات‌ اجتماعی‌ و عوامل‌ آن‌ نیز با توجه‌ به‌ کاربرد رنگ‌ها، نوع‌ نگاه‌ به‌ رنگ‌ها، چرخش‌های‌ معنایی‌ رنگ‌ها نزد هر شاعر یا هر دوره‌ی‌ شعری‌، راه‌ را به‌ سمت‌ نقدی‌ علمی‌ و دقیق‌ می‌گشاید.(مقاله‌ی حاضر:۱۹-۱۸)
در این نوشتار می‌بینیم که رنگ حضوری تزیینی و اتفاقی ندارد بلکه با لایه‌های معنایی و ساختاری شعر همراه و هم‌ساز است. هم چنین حالات درونی راوی که باز نمود شخصیت درونی و روابط بیرونی و زیستی اوست نیز در چگونگی حضور رنگ‌ها مؤثر است چنان که این مسأله به چرخش معنایی رنگ‌ها می‌ انجامد. مثلاً رنگ سیاه در شعر نیما و سپهری یا رنگ سرخ در شعر شاملو به صورت هم‌نشینی و ترکیبی، معانی ویژه‌ای را رقم می‌زند و یا مانند هم‌نشینی رنگ سرخ وآبی که در شعر فروغ فرخ‌زاد وجود دارد. (همان:۲۰)
۳-۱۸- زمان گذران در نگاه بی قرار خیام، (مشترک با سعید حسام‌پور) نشریه‌ی دانشکده‌ی ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز، سال ۴۷، شماره مسلسل ۱۹۲، پاییز ۱۳۸۳
چکیده:
حکیم عمرخیام نیشابوری از اندیشه‌ورزان نامدار ایرانی‌ست که در سروده‌های اندک خود، پرسش‌هایی ژرف و شگرف در انداخته و برای آسودن شدن از دست این پرسش‌های جانگزای بی‌پاسخ راه‌هایی را پیش نهاده و بازگفته است. ژرفای اندیشه‌ی خیام را از عمق همین درنگ‌ها، پرسش‌ها و تردیدهای بنیادین می‌توان دریافت و شخصیت او را از لابه‌لای همین سؤالات جسارت‌آمیز می‌توان بازشناخت. او وقتی در گذر پرشتاب زمان، ناخرسند، به حیرتی آمیخته به بدبینی دچار می‌شود، به این باور می‌رسد که هیچ چیز «حقیقی‌تر» از «دمی» که در آن به سر می‌برد و لحظه‌ای که در آن نفس می‌کشد، نیست. پس بهترین راه زندگی را برای خود و دیگران در آن می‌بیند که این دم را غنیمت بشمارند و فرصت خود را بیهوده از دست ندهند. با توجه به این که مضمون «غنیمت شمردن فرصت» و «زیستن در حال» از مضمون‌های بنیادین رباعی‌های خیام است، در این نوشته کوشیده شده است تا این موضوع به اندازه توان، بررسی شود.(مقاله‌ی حاضر:۱۷)
اما آن‌چه در پیوند با خیام شایسته‌ی یادآوری است، آن است که پافشاری او بر این مضمون و تداوم او در درنگ اندیشمندانه برابر معمای هستی، او را در این گونه‌ی اندیشگانی بلندآوازه کرده است.آن چه خیام پیوسته نوع بشر را به انجام آن سفارش می‌کند، این است که باید پیش از آن که شمشیر سهمگین مرگ بر پیکر زندگی فرود آید، در لحظه لحظه‌ی زندگی چنگ زد و آن را به شادمانی گذراند. اگر امروزه شهرت فراگیر خیام را در جهان می‌بینیم، شادباشی و اغتنام ‌فرصت در شکل‌گیری این شخصیت‌ جهانی بسیار مهم بوده و هست و نمی‌توان این موارد را از شخصیت شکل گرفته و اسطوره‌ای خیام جدا کرد. (همان: ۴۵)
۳-۱۹- تصویر زمان در شعر معاصر، کیهان فرهنگی،سال بیست و دوم، شماره‌ی ۲۲۲، فروردین ۱۳۸۴
چکیده:
اشتیاق به نوگرایی در حوزه‌ی تصویرسازی، در همه‌ی دوره‌ها و سبک‌های شعر فارسی دیده می‌شود، به‌جز بخشی از شعر امروز که بیش از هرچیز دیگر، بر زبان شعر تأکید می‌ورزد و از تصویرسازی فاصله می‌گیرد، جریان‌های دیگر شعری برای تقویت زیبایی، کم و بیش، عنصر تصویر را در مرکز توجه خود قرار داده‌اند و بدین‌ترتیب، یکی از گونه‌های نوآوری در شعر معاصر ایران در حوزه‌ی صور خیال، صورت پذیرفته است.
شاعران نوگرای معاصر، هرکس به شیوه‌ای کوشیده است تا با نگاه تازه به پدیده‌های پیرامون خود، تصویرهای تازه‌ای از این پدیده‌ها را ارائه دهد. با نگاهی گذرا به تصویرهایی که از برخی عناصر زمانی در شعر معاصر پدید آمده است، زاویه تازه‌ای از نگاه را در این سروده‌ها می‌توان دید و باز شناخت. با آن که آفرینش شعر، وابستگی قطعی به تصویر ندارد، اما تصویر از عناصر مهم بسیاری از شعرهاست. نوآوری در شعر معاصر در حوزه‌های مختلف (زبان، ساختار، صور خیال و معنا) صورت پذیرفته است. برخی از شاعران معاصر در سروده‌های خود علاقه‌ی بیشتری به عنصر تصویر نشان داده‌اند و تلاش آنان برای نوبینی و نوگرایی باعث شده است تا تصویرهای تازه‌ای در سروده‌های آنان پدید آید.(مقاله‌ی حاضر:۶۵)
۳-۲۰- قرینه‌گرایی خیام در رباعیات، (مشترک با سعید حسام‌پور) نشریه‌ی دانشکده‌ی ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمان، شماره‌ی ۱۷ (پیاپی ۱۴)، بهار ۱۳۸۴
چکیده:
نظرات‌ جنجال‌برانگیز خیام‌، در سروده‌های‌ اندکش‌، توجه‌ عمومی‌ خیام ‌پژوهان‌ را به‌ خود واداشته‌ و آن‌ ها را از بررسی‌ ساختاری‌ و هنری رباعیات‌ ،باز داشته‌ است‌. کم‌ توجهی ‌به ‌ساختارهنری‌ رباعیات‌، تا آن‌حداست‌ که‌ ویژگی‌های‌ سبکی‌ و زیبایی‌های‌ هنری‌ سروده‌های‌ خیام‌، از چشم‌ بسیاری‌ از اهل‌ ادب‌ و اندیشه‌ دور مانده‌ و فرو پوشیده‌ است‌. یکی‌ از ویژگی‌های‌ بنیادی‌ رباعیات‌ خیام‌، قرینه ‌سازی‌های‌ پی‌درپی‌ است‌. بیش‌ از ۹۰% از رباعیات‌خیام‌، از این‌ امکان بیانی‌ سود برده‌اند. میزانبرخورداری‌ رباعیات‌خیام‌ از این‌ ویژگی‌، تا آن‌جاست‌ که‌ می‌تواند معیاری‌ برای‌ بازشناخت سروده‌های‌ او از شعر شاعران‌ دیگر باشد.
با توجه‌ به‌ نمونه‌هایی‌ که‌ به‌ برخی‌ از آن‌ ها در این‌ مقاله‌ اشاره‌ شد، می‌توان‌ گفت‌، قرینه‌سازی‌ یکی‌ از مهم‌ترین‌ ویژگی‌های‌ ساختاری‌ و سبکی‌ در رباعیات‌ خیام‌ به‌ شمار می‌رود و تکرار قرینه‌سازی‌های‌ متنوع‌ به‌ شیوه‌های‌ گوناگون‌، از مواردی‌ست‌ که‌ خیام‌ به‌ آن‌ دل‌بستگی ویژه‌ای‌ داشته‌ است.‌(مقاله‌ی حاضر:۲۰)
علاقه‌ی‌ خیام‌ به‌ قرینه‌سازی‌های‌ پی‌درپی‌ را می‌توان‌ نتیجه‌ی‌ پیوند او با دانش‌ ریاضی‌ و درنگ او در شکل‌های‌ هندسی‌ و کارکرد ذهن فلسفی‌ او دانست‌. تفاوت‌ آشکار رباعیات‌ خیام‌ از دیدگاه‌ میزان قرینه‌سازی‌ با رباعیات‌ کسانی‌ چون‌ خاقانی‌، عطار، ابوسعید ابی‌الخیر و دیگران‌، نشان‌ می‌دهد که‌ این‌ ویژگی‌ از بنیادی‌ترین‌ ویژگی‌های‌ ساختاری‌ رباعیات‌ خیام‌ است‌. با توجه‌ به‌ این‌ که‌ بیش‌ از ۹۰% رباعیات‌ خیام‌ از این‌ ویژگی‌ برخوردارند، این‌ خود می‌تواند در کنار معیارهای‌ دیگر، وسیله‌ای‌ کمکی‌ برای‌ بازشناخت‌ رباعیات اصیل خیام‌ از رباعیاتی‌ باشد که‌ به‌ او نسبت‌ داده‌اند. سخن‌ آخر آن‌که‌ بهره‌گیری‌ خیام‌ از قرینه‌های‌ گوناگون‌، بر ارزش‌ موسیقایی‌ و انسجام‌ ساختاری‌ رباعیات‌ او افزوده‌ و سخنان اندیشمندانه‌ی‌ او را به‌ پدیده‌های‌ هنری‌ تبدیل‌ کرده‌ است.(همان:۲۳)
۳-۲۱- زیبایی شناسی شعر خیام پیوند هنری اجزای کلام، (مشترک با سعید حسام‌پور) فصل نامه‌ی پژوهش‌های ادبی، شماره‌ی ۷، بهار ۱۳۸۴
چکیده:
خیام نیشابوری از اندیشمندان و سخن سرایان نامدار ایرانی است که با سروده‌هایی اندک، ولی پرمایه، آوازه‌ی جهانگیر یافته و نام خود را در همه‌ی زبان‌های زنده دنیا در گسترده است. درباره‌ی خیام، تاکنون نوشته‌های فراوان پدید آمده است. اما درنگ اندیشمندانه‌ی او در راز و رمز هستی و پرسش‌های حیرت آلود او در پیوند با وجود آدمی و آغاز و انجام او، توجه خیام پژوهان را آن قدر به سوی خود در کشیده است که آن‌ ها را به یک باره از بررسی زیبایی شناسانه رباعیات خیام بازداشته است. این بی‌توجهی تا آن جاست که بسیاری به اشتباه می‌پندارند، سروده‌های خیام از ارزش‌های زیبایی شناسی بی‌بهره یا از آن دید، کم مایه است. در این جستار، کوشش شده تا پیوند هنری واژگان و تصاویر رباعیات خیام برای هماهنگی صورت و معنا درآن‌ها باز نموده، و عناصر زیبایی شناسی سروده‌های او در سه قسمت: «پیوندهنری واژگان»، «تصویرسازی»، «تاکید، تکرار» واکاوی شود (مقاله‌ی حاضر: ۱۲۱)
تاکنون درباره‌ی عناصر زیبایی‌شناختی و ساختاری رباعیات خیام‌، اثری درخور ذکر پدید نیامده و شاید به گمان بسیاری از خیام پژوهان‌، رباعیات خیام از نظر زیبایی‌شناختی چندان قابل بررسی و درنگ نبوده‌، اما با توجه به نمونه‌های فراوانی که تنها به برخی از آن‌ ها در این مقاله اشاره شد، می‌توان گفت‌: خیام در اشعار خود افزون بر این که مفهوم و اندیشه‌ی ارزنده‌ای را بررسی و تحلیل می‌کند و در این باره پرسش‌های ارزشمندی را در ذهن خوانندگان خویش ایجاد می‌کند، به پیوند واژگانی رباعیات خود نیز توجه دارد. اما این توجه با آوردن تشبیهات و استعارات پیچیده و آرایه‌های مرسوم نیست. او با گزینش واژه‌هایی مناسب و خلق تصاویری زنده و اثرگذار و خیال انگیز می‌کوشد، مفاهیم مورد نظر خود را بهتر و هنری‌تر در ذهن مخاطبان خود مجسم کند و از این طریق آنان را بیش‌تر با شعر خود همراه سازد، شاید لذتی که بسیاری خوانندگان رباعیات خیام می‌برند، در نتیجه‌ی پیوند صورت و معنا و تلفیق پنهان و زیرکانه‌ی این دو باشد، پیوندی که خواننده را مانند شعر خاقانی با مشکل روبه رو نمی‌سازد و اجازه می‌دهد او در خوانش نخست به اندازه‌ی توان خود لذت ببرد و ذهن خود را به دست مفاهیم ارزشمند موجود در شعر خیام بسپارد.(همان: ۱۴۳)
۳-۲۲- پرسش‌های حیرت‌آلود خیام چگونه پدید آمد، (مشترک با سعید حسام پور) مجله‌ی علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، دوره‌ی ۲۲، شماره‌ی ۳،پیاپی ۴۴، پاییز ۱۳۸۴

برون ز کنج قناعت بسیط روی زمین بپای حرص بگشتیم هیچ جا خوش نیست.
دیوان / ۶۲ و ۳۷۵
اگر چه در بسیط هفت کشور جهان خاص جهاندار است یکسر
( نظامی).
بصر. بینائی . ج ‚ ابصار…………………………………………………………… (ناظم الاطباء) (منتهی الارب )
هر که خاک کف پایت نکند کحل بصر اعتقاد همه آنست که او بی بصر یست .
دیوان / ۷۰ و ۳۹۱
ای مرا همچو جان و دیده عزیز این و آن از تو یافت عمر و بصر

( مسعود سعد).
بصل.پیاز. بصله یکی منه المثل: هو اکسی من البصل………………(منتهی الارب ) (آنندراج )
پیاز که یکی از بقولات ماکول است ………………………………………………………………. (ناظم الاطباء).
سوخ …………………………………………………………………………………. ( فرهنگ اسدی خطی نخجوانی ).
سر خصم عدوت کوفته بادا چون سیر زانکه بر گند حشو است دماغش چو بصل
دیوان / ۵۵۶
تو بصل نیز هم نمیدانی بیهده ریش چند جنبانی
(سنایی).
بقم. بکم …………………………………………………………………… (برهان ) (منتهی الارب ) (ناظم الاطباء).
معرب بکم و بگم ‚ چوبی باشد سرخ که رنگ رزان بدان چیزها رنگ کنند………. (برهان).
چوبی است سرخ که رنگ رزان بدان رنگ کنند و بفارسی آنرا بکم گویند. درخت آن بزرگ است و برگش به برگ بادام ماند……………………………….. (ناظم الاطباء) (منتهی الارب)
بردم طاوس ماه ‚ بر سر هدهد کلاه بر رخ دراج گل بر لب طوطی بقم
(منوچهری).
بلارک . نوعی از فولاد جوهردار…………………………….. (برهان ) (هفت قلزم ) (فرهنگ خطی ).
نوعی از پولاد جوهردار که از آن شمشیر کنند……………………………………………………….. (آنندراج).
شمشیر بسیارجوهر…………………………………………………………………………………………………………. (برهان )
عدو بلارکت آبی تنگ تصور کرد چو پای پیش نهاد از سرش گذشت آن آب
دیوان / ۳۹۸
هر آن تیرباران که آمد فرود بلارک همی گشت وجان می درود
( فردوسی).
بوارق. بارقه………………………………………………………………………………………………………… (ناظم الاطباء)
جمع بارقه که بمعنی چیز روشن و بمعنی درخشندگی و روشنی باشد. مشتق از بروق که بمعنی درخشیدن است ……………………………………………………………………….. (غیاث ) (آنندراج).
از گرد لشگر تو هوا پر غیاهب است از نعل مرکب تو زمین پر بوارق است
دیوان / ۴۳۲
بیادق. بیدق بیدق . معرب و ماخوذ از پیاده فارس….. ……………………………….. (ناظم الاطباء).
معرب پیادک ،پیاده، پیاده شطرنج را گویند و آن مهره ای باشد از جمله مهره های شطرنج و معرب پیاده است ………………………………………………………………………………………………………. (برهان).
در عرصه زمانه بغیر از تو شاه نیست غیر از تو که هست ز جمع بیادق است
دیوان / ۴۳۲
بی مر. (از: بی + مر = امار پهلوی)……………………………………………….. (حاشیه برهان چ معین ).
بمعنی بیشمار و بی حد و حساب و بسیار باشد چه مر بمعنی شمار هم آمده است .(برهان )
بمعنی بی شمار و بی حساب است …………………………………………………….. (انجمن آرا) (آنندراج).
جواب میرود این شعر من علی رغمم بپای خویش که شعر مراست بی مر پای

تَغِیــِرمَــدَرِیْ سِـرْکَـهْ وَشِــرابْ

حُبـِتْ مَکــَرُوگُنَـاه وَ ثــوْابْ

۱) ترجمه بیت: خدایا! همان گونه که سرکه به شراب تبدیل میشود، حب و دوست داشتنت گناه را به ثواب تبدیل می کند. « منظور کرم ولطف الهی است و نیز خاصیت مُبدِل بودن حُب الهی است». (نظر استاد سپه وندی)
۲) نکات بلاغی: شراب باصواب قافیه، سرکه باشراب متضاد، گُناه باصُوْاب تضاد، حب باصُوْاب تناسب، «تشبیه تمثیل دارد: همان طور که سرکه را مبدل به شراب میکنی، توان آن را داری که با دوستی خود گناه ما را تبدیل به ثواب کنی» (نظر استاد سپه وندی)
۳) شرح مفاهیم عرفانی: خدایا همان گونه که سرکه به شراب بدل میگردد دوستی تو گناهان را به ثواب بدل میکند. شراب: «تجلی مخصوص سالکان مجذوب است می تجلی مجذوب سالک است، وآن را برآتش محبت و برصفوت عشق عالم افروز اطلاق نموده اند، و بر تجلی ذاتی که مقتضای قوس تنزلات بود». (سلیمانی،۳۶۶:۱۳۹۰)

۱) ترجمه بیت: از اهل بهشت طلب بندگی می کنی، و بدنبال درخواست اهل بهشت آیین ودین وشریعت ها را به وجود آوردی.
۲) نکات بلاغی: گِشت با بهشت قافیه، گِشت: تمام، کل.

۱) ترجمه بیت: اگربنده ای از مولا و سرور خود دنیا را بخواهد بوجود خواهد آورد، امّا به خاطر او به شایسته ترین روش آن را به وجود می آورد.
۲) نکات بلاغی: مولا با اولی: کلمه قافیه است، «تلمیح به حدیث حضرت رسول الله دارد که میفرماید: «أَلدُّنیاخُضْرَهٌ حُلْوَهٌ، مَنِ اکْتَسَبَ فیهامالاًمِنْ حَلِّهِ وَأَنْفَقَهُ فی حَقِّهِ أَثابَهُ اللهُ عَلَیْهِ، وَأَوْرَدَهُ جَنَّتَهُ» دنیا سرسبز و شیرین است. هرکسی دردنیا ثروتی ازحلال آن به دست آورد وآن را درست هزینه نماید، خدا به اوپاداش میدهد، و او را به بهشت خود در می آورد». (نهج الفصاحه، ۱۳۸۳: ۳۰۴)
۳) شرح مفاهیم عرفانی: دنیا: «در برابر آخرت و به دیدهی عارفان دلبستگی به آن از جمله مهالک است، حضرت امیر فرمودند: دنیا خانه کسی است که او را خانه ای نباشد، و مال کسی است که او را مالی نباشد. باباطاهر گوید: دنیا صورت آخرت است و جمیع آنچه در آخرت است در دنیا مشهود است». (سجادی جعفر، ۱۳۸۹: ۳۹۳)

یکی از مشکلهایی که در این مورد وجود دارد، وارد کردن اطلاعات کارتهای اعتباری و سایر اطلاعات در فرمهای مربوط است. البته برای این مسئله تدابیری اندیشیده شده و نرمافزارهایی با عنوان “کیف دیجیتالی” ساخته شدهاندکه به دارنده کارت امکان ذخیرهسازی چنین اطلاعاتی را بر روی رایانه شخصی خود یا بر روی یک سرویس دهنده متعلق به شرکت سازنده کیف دیجیتالی میدهند. دارنده کارت اعتباری میتواند به بانکها، موسسات مالی، موسسات غیرمالی و فروشگاههایی که پذیرنده کارتهای اعتباری هستند مراجعه و وجه، کالا یا خدمت مورد نظر را پرداخت کند و در پایان هر ماه صورتحساب معامله های خود شامل همه خریدها و وجوهی که نقدی دریافت نموده را دریافت میکند.

دارنده کارت پس از دریافت صورت حساب باید مبلغ آن را به صادرکننده کارت بپردازد، البته میتوانند صورت حساب خود را تقسیط نمایند، یعنی مبلغی را در ابتدا پرداخت نمایند و مابقی را طی دوره های بعد تادیه نماید. به طور معمول وقتی که صورت حسابها به صورت اقساط پرداخت میشود به آن بهره تعلق میگیرد.
علاوه بر این خدمات، کارتهای اعتباری میتواند خدمات دیگری مانند مسولیت قانونی بانکها در قبال خرابی کالا و خدمات خریداری شده، بیمه حوادث مسافرت و خرید از طریق پست، تلفن و اینترنت را نیز فراهم نمایند.
انواع کارتهای اعتباری:
الف- کارتهای اعتباری را از نظر ریسک کارت، میتوان به کارتهای اعتباری با وثیقه و بدون وثیقه تقسیم کرد:
۱- کارت اعتباری باوثیقه: این کارتها، زمانی صادر میگردد که متقاضی آن، میزانی پول یا وثیقه دیگر را به عنوان تضمین به بانک یا سازمان صادرکننده آن بسپارد. برخی از بانکها یا سازمانهای صادرکننده کارت جهت حصول اطمینان از دریافت مطالبه های خود، متقاصیان را به افتتاح سپرده و عدم استفاده از موجودی آن راهنمایی میکنند. وثیقههای مذکور به عنوان تضمین بازپرداخت بدهیها، دریافت میگردند. بدیهی است در این موارد سود سپردهها میتواند مشتری را در افتتاح این حساب مجاب نماید. چنانچه دارنده کارت اعتباری از عهده پرداخت بدهیهای خود بر نیاید، بانک میتواند وثیقه مذکور را به نفع خود کارسازی نماید.
۲- کارتهای اعتباری بدون وثیقه: این نوع کارتها را بانکها با شناخت و ارزیابی خود از وضعیت متقاضی و اطمینان از دریافت طلب خود صادر مینمایند. در حال حاضر بیشتر کارتهای اعتباری صادره در کشورهای جهان، کارتهای بدون وثیقه هستند. لیکن بانک میتواند از این نظر با توجه به سیاستهای اعتباری خود تصمیم مقتضی را اتخاذ نماید.
ب- از نظر نحوه پرداخت بدهیها نیز میتوان این کارتها را به دو نوع تقسیم نمود:
۱- کارتهای با اعتبار گردان: در این نوع کارتها، دارنده کارت میتواند بخشی از مانده بدهی خود را پرداخت نموده و مابقی آن را طی اقساط به بانک برگرداند. بانکها در این مورد دست کم مبلغی را که دارنده کارت بایستی پرداخت نماید، تعیین می نمایند.
۲- کارت های موسوم به CHARGE CARD: در این نوع کارت ها، دارنده کارت موظف است همه بدهی مندرج در صورت حساب خود را در مهلت تعیین شده باز پرداخت نماید.
ج- از نظر میزان اعتبار نیز میتوان کارتها را به انواع مختلف تقسیم نمود. عمده ترین این کارت ها عبارتند از:
کلاسیک
نقره ای
طلایی
تجاری
هر یک از کارتهای مذکور دارای امتیازهایی است که به دارندگان آنها تعلق میگیرد. به عنوان نمونه در اکثرکشورها، دارندگان کارتهای طلایی در طول سفر از طرف شرکتهای بیمه در مقابل حوادث بیمه میباشند. بانکهای صادرکننده کارت با افزایش این نوع امتیازها سعی در جذب هرچه بیشتر اشخاص به استفاده از کارت اعتباری مینمایند.
د- کارتهای اعتباری را از نظر نوع استفادهکنندگان نیز میتوان طبقه بندی کرد:
۱- کارت های شخصی: این کارت فقط به فرد متقاضی با توجه به میزان اعتبار وی تعلق میگیرد.
۲- کارتهای اعتباری مشترک: این کارتها با درخواست متقاضی اصلی، برای شخص مورد نظر وی صادر و شخص مذکور نیز بدهیها به عهده متقاضی اصلی میباشد.
برخی از مشکلات کارتهای اعتباری، عبارتند از:
۱- اشتباه درج شده در صورتحساب
۲- کسر مبلغ کالایی که سفارش داده اید ولی نخریدهاید.
۳- کسر مبلغ بیش از قیمت اصلی کالا.
۴- کسر مبلغ کالایی که شما آن را نه سفارش دادهاید و نه خریدهاید.
۵- کسر مبلغ خدماتی که به طور کامل ارائه نشده است.
۲- کارت بدهکاری:کارت های بدهکار از جمله کارتهایی است که موارد استفاده زیادی دارند، این کارت به لحاظ عملیاتی شبیه کارتهای اعتباری میباشد و از نظر ماهیت معادل چک عمل میکند. میزان اعتبار کارت بدهکار براساس حساب بانکی دارنده کارت(حساب دیداری یا حسابی مشابه) تعیین میشود. به عبارت دیگر، قبل از اینکه دارنده کارت خرید خود را انجام دهد باید معادل مبلغ خرید در حساب مربوطه وجه نقد داشته باشد. مکانیزم کار به این شکل است که دارنده کارت بدهکار کالا و خدمات مورد نظر خود را انتخاب میکند و صورتحساب مربوطه را حساب میکند. این کار به این معنی است که به بانک دستور میدهد که معادل مبلغ صورتحساب از حسابش کسر و به حساب پذیرنده کارت واریز گردد. به عبارت دیگر عملکرد آن مانند صدور یک چک در وجه فروشنده میباشد با این تفاوت که زمان صدور و دریافت چک، در اینجا وقتی که از پایانه فروش استفاده میشود به صفر میرسد. از کارتهای بدهکار برای دریافت وجه از طریق خودپرداز نیز میتوان استفاده کرد. نکتهای که درمورد کارتهای بدهکار بسیار مهم است